Lucifer in het hooi

Weg is weg

2011-12-08T10:50:00.001Z

Dit 'essay' is bijna dertig jaar oud (1982). Nog nergens een PVV te bekennen. Heeft het erg aan actualiteit ingeboet?

Weg is weg

Ieder jaar is er, in de periode dat het Fonds voor de Letteren zijn subsidie-toekenningen wereldkundig maakt, weer veel fanfare en tam-tam over deze regeling. 'Het oplaaien van de discussie', heet zoiets. Zo ook dit jaar. Ik vind dat vervelend. Het is geen fundamentele kwestie.

Veel verwijten tegen de gang van zaken zijn terecht. Daar gaat het niet om. Menig verweer tegen deze verwijten is terecht. Daar gaat het niet om. Er is een aantal schrijvers dat liever morgen al moet solliciteren bij de plantsoenendienst, omdat zij ruimschoots hebben bewezen beter te kunnen omgaan met hark en bezem dan met pen en potlood. Daar gaat het niet om. Er worden zotte argumenten naar voren gebracht. Ongetwijfeld. Zo verdedigde Sybren Polet in Het Parool het 'continueringsprincipe', dat inhoudt dat een schrijver er recht op heeft niet 'zonder evaluatie' in een lagere categorie terug te vallen, door te stellen dat dit principe 'de schrijver relatieve zekerheid verschaft en hem zoveel mogelijk onttrekt aan de willekeur van al te persoonlijke beoordeling van tegenstanders' — alsof de subsidie er niet was om hem de kans te bieden een goed boek te schrijven, alsof de subsidie er zelfs niet was om hem met zijn zoveelste beroerde produkt het Magazijn van Winkeldochters aan de slag te laten houden, maar om hem van staatswege immuniteit te verschaffen — zoiets kan alleen een apparatsjik van de Unie van Sovjet-schrijvers bedenken. Maar ook daar gaat het niet om. Met evenveel recht kan men zeggen dat een ongesubsidieerde schrijver, die niet te beroerd is leesbare en verkoopbare boeken te schrijven, zich niet kan onttrekken aan de willekeur van een tegennatuurlijke instandhouding en bevoorrechting van Polets winkeldochterwezen. Om dit alles gaat het niet. Het zijn details, futiliteiten.

Veel belangrijker is dat dit geruzie en amusement, dit — toegegeven — vaak hilariteitverwekkende getrap op tenen en nog veel meer hilariteitverwekkende op-zijn-tenen-getrapt-zijn onder het mom van 'discussie', de politici alleen maar een vrijbrief geeft om heel in het algemeen op kunst te bezuinigen, ze stijft in het idee dat het toch allemaal 'weggegooid' geld is en ze argumenten biedt om hun eigen platvloersheid te verheffen tot de maat aller dingen. Vijfennegentig procent van wat er in het parlement wordt gezegd is futiel gekissebis, ondoordacht en leuterachtig, en toch zal niemand er over denken de subsidie-regeling voor parlementariërs af te schaffen, maar als slechts vijf kunstenaars redekavelen en bekvechten worden er terstond vragen in de kamer gesteld over de vraag of de kunst wel juist wordt gesubsidieerd. Niets herkennen parlementariërs zo snel als geleuter ... van anderen. De geestelijke crétins waarvan het in de politiek en de ambtenarij wemelt, de waanwijze proleten die zo merkwaardig evenredig over alle Nederlandse politieke partijen zijn verdeeld en die toch al van dat 'gedoe' af wilden, wordt door elke vraag naar het al of niet rechtvaardig functioneren van subsidie-regelingen een excuus in handen gespeeld om te verminderen, te beknotten, af te schaffen. Het is een gevaarlijk spel. Vooral ook omdat zulke 'interne' kritiek soms gunstige gevolgen kan hebben: zie het welzijnswerk. Het onderling geruzie in dat wereldje heeft ongetwijfeld bijgedragen tot de bereidwilligheid om erop te bezuinigen. Niemand die er rouwig om is. Maar kunst is geen 'wereldje', een toneelgezelschap, een orkest is geen ontmoetingscentrum voor contactgestoorde pastoors die zich op de derde wereld bezinnen. Diversiteit is niet het multipliceren van steeds weer hetzelfde. Elke gulden waarmee stencilmachines, ja hele drukkerijen worden bekostigd die bewust-makende lectuur produceren temidden van onderontwikkelde, liefst analfabetische volksstammen is diefstal van de Nederlandse literatuur.

Het ontbreekt de regering, het ontbreekt de politici van alle partijen aan elk moreel of filosofisch wereldbeeld, aan elk begrip voor een culturele hiërarchie, aan elk besef van geschiedenis en continuïteit. Blind staren ze in de toekomst. Hun waardenschaal is een stapel oud roest, waaruit ze nu eens dit, dan weer dat oppakken. Ze poetsen de scheepsbel schoon en vegen wat kruimels uit de kombuis en zien dat aan voor een staaltje stuurmanskunst. Terwijl het schip op de klippen loopt spartelen ze in een onderdekse kajuit rond in een teiltje en denken gewichtig dat ze het nat houden. Ze redeneren in procenten, niet in cultuur. Ze redeneren in zetels, niet in samenlevingen. Dat is de fundamentele kwestie.

Het is godgeklaagd om in perioden van materiële achteruitgang geestelijke waarden te kortwieken. Daar gaat het om. Het getuigt van een deerniswekkende intellectuele en politieke ondervoeding om in tijden van bezuinigingen het falderappes de kunst als zondebok voor te houden. Daar gaat het om. Het duidt op verregaand hersenletsel om in een economische crisis het cement van de cultuur uit het wankele bouwwerk te hakken. Daar gaat het om.

Mensen die het spoorloos verdwijnen van honderden miljoenen guldens subsidie aan het bedrijfsleven schouderophalend afdoen als 'een aanvaardbaar risico' en tegelijkertijd naarstig, met hun tong uit hun mond, zoeken hoe ze twintigduizend gulden kunnen weghalen bij een groep balletdansers horen thuis in het gekken- en niet in het Catshuis. Zo is het, niet anders.

Het enige wat de geestelijke slaapzucht van de politici, hun culturele inertie nog kan prikkelen is onderling gekrakeel bij groepen waarvan ze niets begrijpen en waarop ze dus onbewust jaloers zijn. De kunst. En alles wat ze daarop kunnen bezuinigen komt nooit meer terug. Het geld dat ze een ellendig toneelgezelschap onthouden gaat niet naar een beter. Het geld dat ze besparen op een ondermaatse auteur gaat niet naar een voortreffelijke. Weg is weg, en de barbaren zijn tevreden. Ze storten zich, bij ontstentenis van een eigen grote lijn, op andermans details.

Zeg daarom, als het om kunst gaat, nooit dat er geld wordt 'verspild'. Laat zelfs de suggestie achterwege. Hoe kan men trouwens een fooi verspillen? Gun die ellendige gezelschappen en die ondermaatse auteurs hun armetierige subsidies. Maak er niet zo'n drukte over. Kakel niet zo. De wolf loert om de hoek. En die wil alles.

Bron: NRC Handelsblad, 14 juli 1982

Twee kalenders

2011-10-09T12:05:00.004+01:00

Verschijnt binnenkort...

Ik houd mij aanbevolen voor een exemplaar...

Plus ça change, plus c'est la même chose

2011-06-08T22:22:00.001+01:00

Over de onhoudbaarheid van de PvdA

2011-06-05T22:33:00.002+01:00

Populisme en politici, het is een dankbaar onderwerp voor debatten, forums, gespreksavonden en gewone kletskoekgelegenheden.
Bas Heijne en David van Reybrouck gaan met elkaar in gesprek. "Ze hebben allebei een boek geschreven over het populisme. Maar zet Bas Heijne en David Van Reybrouck samen aan tafel en het gesprek draait telkens richting de ándere kant: waarom hebben de gevestigde politieke partijen geen antwoord op het populisme?" schrijft Vrij Nederland. Bert Brussen en Thomas von der Dunk kruisen de degens. In hun hoekje in de Volkskrant.
Smullen geblazen.
In al die gesprekken komt het ter sprake: dat links te laat naar de stem van het volk heeft geluisterd. Dat de PvdA niet één, niet twee, niet drie maar wel honderd kansen heeft laten schieten.
Hoe is dat zo gekomen?

Het geheim ligt bij Willem Duys.
"Hij wist uitstekend hoe het volk te bespelen," luidde het in een van de in-memoriams na zijn overlijden. "Naar eigen zeggen leerde hij dat in zijn jonge jaren als journalist bij Het Vrije Volk. 'Echt hoor, mijn succes heb ik voor een belangrijk deel te danken aan het socialisme', vertelde hij Het Parool in 1997. 'Bij die krant heb ik geleerd hoe je de massa aanspreekt. Nooit moeilijke woorden gebruiken, je altijd richten tot de grootste gemene deler van het volk.'"
Het ging over Voor De Vuist Weg. Het ging het over de jaren zestig.

Wat blijkt hieruit? Dat links al in de jaren zestig geen moeilijke woorden gebruikte. Dat de PvdA en de Vara jipenjannikten tot hun Miep en Jodocus. Dat je qua populisme nog wat van ze kon leren. Dat ze de boot helemaal niet hadden hoeven te missen.
Maar het bleef niet bij het verschijnsel 'woorden'. Woorden, meestal, die het hogere 'vertaalden' naar het lagere. Die bedoeld waren om het publiek niet al weg te jagen voor ze de drempel van de schouwburg of de concertzaal of de bibliotheek hadden bereikt.
In de jaren zestig begon ook de inhoud te wankelen - de vervanging van kwaliteit door rotzooi. Eerst in de media, toen in de politiek, toen in de schouwburgen en bibliotheken zelf.
Vertrossing, Van den Ende, commerciële omroepen, iedereen kent de sleutelwoorden.

De socialisten bleven nog een tijdje vasthouden aan andere sleutelwoorden: kwaliteit, volksverheffing, het betere boek. Als de sandwichformule niet bestond hadden de Vara en de Arbeiderspers en het Socialistische Mannenkoor die uitgevonden.
Helaas, er bestaat een ijzeren wet. Die wet zegt dat alles wat slechter en goedkoper en populairder kan ook slechter en goedkoper en populairder wordt.
Daar fiedelt geen Pierre Janssen tegenop. (Hij trad bij de Avro op maar was afkomstig van Het Vrije Volk en Het Parool.)
Kortom, de trein was beginnen te lopen en de trein zou niet meer stoppen. Het proces van popularisering ging gepaard met een decennialang en systematisch belachelijk maken van begrippen als kwaliteit, verheffing, elite, grachtengordel en linkse intellectueel.

Ik herinner me hoe mijn vader, trouw lid van de PvdA en de Vara, mij op een dag bekende dat hij steeds vaker naar Tros keek. Hij verexcuseerde zich bijna. Ik weet zeker dat hij zich schaamde het te moeten opbiechten. Hij bloosde nog net niet. Het betekende hoogverraad voor een Vara-lid. Maar de verleiding was te sterk gebleken, zelfs voor een wakker en loyaal man als mijn vader, een man die niet op zijn achterhoofd was gevallen. Dat moment, ergens in de jaren zeventig, herinner ik me als het begin van het einde.
Mijn vader dacht nog dat hij de Vara had verraden. Maar misschien had de Vara hem verraden?
Toen ze er met woordenspel niet langer uitkwamen stond de socialisten dit te doen: of blijven vasthouden aan kwaliteit, maar dan zouden ze zichzelf belachelijk maken. Of meegaan met de stroom, volbloedig meedoen, maar dan zouden ze zichzelf overbodig maken. Dan hadden ze besloten tot hun eigen opheffing.
Meer keus hadden ze niet.

Ze brouwden daar iets halfslachtigs uit. De socialisten suggereerden nog wel dat ze kwaliteit vertegenwoordigden, maar ze zouden zich liever de tong afbijten dan daar hardop en met zoveel woorden voor uit te komen. Iedere keer dat er nog iets aan stilzwijgende kwaliteit werd gedaan (vooral binnen de Vara) was de druk om de zaak op te leuken en te reinigen van een al te 'moeilijke' inbreng zo groot, dat de innerlijke verscheurdheid bij de programmamakers leidde tot verlamming.
De rooie omroep en de politici van de PvdA zaten gebroederlijk op één lijn.
Ze werden samen een bolwerk dat iets 'beters' vertegenwoordigde, maar niemand mocht vernemen wat dat betere was - tot ze het zelf vergeten waren.
Jarenlang waren we getuige van een linkse dans om een lege kern, een dans die niet mocht lijken op een rechtse dans en die er toch sprekend op leek.

De spagaat is nu compleet.
De PvdA was de arbeiders al kwijtgeraakt, maar dat was nauwelijks de schuld van de partij. Er waren gewoon geen arbeiders meer. Nu waren ze het volk van de straat ook kwijt. En definitief.
O ja, help, ze houden wel degelijk van het volk. Maar hun liefdesverklaring aan het volk kan alleen maar worden uitgelegd als koketteren met het volk. Maar als iemand het koketteren noemt worden ze weer reuze boos. O, want zij zijn de echte populisten. Maar als ze met populisten moeten samenwerken halen ze hun neus op.
Het valt niet meer uit te leggen.
De traagheid, de onduidelijkheid, de onwil om een keuze te maken hebben de PvdA de nek omgedraaid.
Het volk vertrouwt de socialisten niet, de hoger opgeleiden vertrouwen de socialisten niet.
Zo werd de PvdA een partij die alleen nog bestaat omdat ze er is.

Salmagundi

2011-06-05T22:27:00.003+01:00

1

De roep om verhalen is niet van de lucht. Je telt niet meer mee als je geen verhaal hebt. Vooral nieuwe verhalen staan hoog genoteerd. Ook de PvdA wil best nadenken over een nieuw verhaal.
Als ze maar geen rekening hoeven te houden met die nare critici van buiten. Als ze maar niet hoeven te luisteren naar wijze raad, uit welke hoek dan ook. Als er maar geen creativiteit of zelfspot aan te pas moeten komen. Als ze het maar binnen de eigen club kunnen houden. Als er maar geen koppen gaan rollen, behalve de koppen die zorgen dat jij niet stijgt op de ranglijst.
De PvdA wil alleen nadenken over een nieuw verhaal omdat het zo populair is om na te denken over een nieuw verhaal.

2

Een hoge bobo uit de kunstfondsenwereld prees het kunstboek van Joost Zwagerman de hemel in en kraakte het mijne tot de grond toe af. Wie moet er nu blijer zijn, Joost of ik?

3

"Je nieuwe gedichten horen bij de beste die ik dit jaar gelezen heb, en ik zeg dat niet op de 2de januari."

4

Veronica meldt de dood van Hans Keilson, die 101 jaar is geworden. Ze hebben in die kringen nooit aandacht voor een schrijver, maar 101, tjonge, dat vinden Miep en Jodocus leuk.

5

Zolang iedereen in De Wereld Draait Door nog een jongetje met een Mahgreb-achtergrond die Aznavour zingt zit aan te staren of het een wereldwonder betreft dat ruimschoots opweegt tegen de kosten van twintigduizend integratiewerkers klopt er iets niet.

6

De Marokkaan die zich door de typering 'stemvee' als een dier voelt behandeld heeft in elk geval het verstand van een ezel.

Over Godwinnetjes en flegma, vijf jaar na dato

2011-06-04T11:35:00.006+01:00

Verschenen in NRC Handelsblad van 26 mei 2006
(niet herdrukt)

‘En zo zijn we terug bij de oorlog die bij gebrek aan argumenten nog altijd goede diensten bewijst.’ J.J.A. van Doorn

De praatjes op straat, de sfeer in de politiek, je moet wel afgestompt zijn als je niet af en toe denkt aan de Weimarer Republik van tussen de beide wereldoorlogen. De vooravond van een explosie, een falende elite en een feestelijke volksbeweging. Een deel van de elite die het rancuneuze volk opvrijt, intellectuelenhaat, vreemdelingenhaat, populisme. Het wantrouwen jegens de officiële politiek. De roep om militairen en meer politie. Sociale verhoudingen die veranderen zonder een adequaat antwoord van de instanties.
Het komt erg bekend voor.
De geschiedenis herhaalt zich nooit, klinkt het meteen, je mag geen appels met peren vergelijken. Maar zonder vergelijkingen kunnen we niet. Literatuur, fantasie, prestaties, de mens zelf – hoe bestaan ze zonder ijkpunt? Goddelijk is de mens. Beestachtig is de mens. De hemel is blauw als een korenbloem. De aarde is groen als een biljartlaken. In Nepal heersen middeleeuwse toestanden. Hoge belastingen zijn het gevolg van het socialisme. Mijn buurman gedraagt zich als Attila de Hun.
Vergelijkingen zijn waar en soms een beetje minder waar. Ze besparen je veel argumentatie.
Mag iemand Rita Verdonk met het nationaal-socialisme associëren? Het gebeurde de laatste tijd nogal eens. Een hoogleraar in de rechtshistorie vergeleek op de treurbuis haar adagium ´regel is regel´ met ´Befehl ist Befehl’. Een ander nam, doelend op het asielzoekersbeleid, de woorden Schreibtischmörder en Kadaverdisziplin in de mond, een speciaal Duits. Een derde uitte zijn woede door te spreken van de Ausbürgerung van Ayaan Hirsi Ali.
Stoere vrouwen, ferme vergelijkingen.
Van J.J.A. van Doorn mag het allemaal niet. In Trouw noemt hij vergelijkingen met de oorlog de allerplatste vuilspuiterij.
Waarom moet de Tweede Wereldoorlog altijd buiten schot blijven? Waarom zijn – niet alleen voor J.J.A. van Doorn – vergelijkingen met die oorlog onveranderlijk taboe? Waarom geniet de Tweede Wereldoorlog zo’n status aparte? ’t Lijkt of hij niet plaats mag hebben gehad, wie weet niet eens plaats hééft gehad. Is J.J.A. van Doorn een ontkenner van de holocaust? Was het nazisme een fantasiegebeurtenis, te heilig om aan te raken? Waren fascisten sprookjesfiguren, niet voor imitatie vatbaar?
Als de Tweede Wereldoorlog inderdaad zo erg is geweest als ze zeggen, wat is er dan tegen hem als ijkpunt te gebruiken? Wat is er vuil aan de verwijzing naar dat ijkpunt zodra iemand ook maar even ontrouw wordt aan de les die in ‘Dit Nooit Meer’ ligt besloten? Er schijnt in die oorlog een manneke te hebben rondgelopen met een snor die bijzonder kwade dingen deed. Als we hardop zijn lugubere naam prevelen, elke keer als iemand in zijn voetsporen dreigt te treden, dan is dat manneke nog ergens goed voor geweest. De vogelverschrikker van dienst. Dan zijn de miljoenen slachtoffers die hij maakte niet zinloos gestorven. Gewoon sterven is al zinloos genoeg.
Dan is de Tweede Wereldoorlog niet het folkloristisch intermezzo geweest waarvoor J.J.A. van Doorn hem aanziet.

Verschenen in NRC Handelsblad, 1 juni 2006
(ook niet herdukt)

‘Dit volk beschikt doorgaans over een flegmatisch temperament...’ Reisgids over Nederland.

Dat Nederlanders flegmatisch zijn, kouwe kikkers, niet tot emoties of overhaaste daden in staat – zouden ze dat in het buitenland altijd nog denken? ’t Is wat een Braziliaanse reisgids van ze zegt. De gids vervolgt met: ‘Maar verder is het een vlijtig volk, volhardend en nauwkeurig in alle dingen. Robuust als het klimaat van het land is dat volk en, wederom net als het klimaat, ook koel qua manieren; het kent niet de expansieve geest van de zuidelijker volken en het deelt ook hun voorliefde niet voor luxe en genot...’
We herkennen er iets in.
Vlijtig, volhardend en nauwkeurig. ’t Klopt, denk ik, wel een beetje.
De reisgids dateert van 1876.
Koel, gezellig en bescheiden, luidt ongeveer de rest van de Braziliaanse definitie.
Klopt ook.
Zo mogen we ons zelf graag zien.
Maar... vlijtig, volhardend en nauwkeurig zouden we evengoed kunnen vertalen als ijverig, hardnekkig en precies. En het koel, gezellig en bescheiden uit de rest van de definitie zou, in een eigentijdser versie, ook kunnen luiden kil, bekrompen en zuinig.
We blijven ons zelf herkennen in een eufemistische, negentiende-eeuwse en positieve gedaante. Een nijver volk, met in het wapen een goudrenet en een fietszadel. Met weinig tevreden, wars van vertoon. Op dezelfde manier doen we altijd nog of we gezellig zijn, tolerant en kleinschalig.
Wat we willen herkennen is het ideaal.
Onze kijk op ons zelf is net zo verouderd als de gids
Dat volhardendheid op hardleersheid neerkomt, afkeer van hoge vluchten op bekrompenheid en kleinschaligheid op tuttigheid zou iemand met een klein beginnetje van zelfkennis toch wel moeten doorhebben. Zo niet de Nederlander.
We hebben de laatste jaren uitzonderlijke staaltjes meegemaakt van hysterie, de tegenhanger van flegma. Van fanatisme, of ijver in het kwadraat. Van moorddadigheid en corruptie, allemaal hoogst ongezellige zaken.
Is er iets grondigs veranderd in ons landje of hebben we ons zelf altijd door een te rooskleurige bril bekeken?
Betekent gebrek aan zelfkennis, vertaald in het Nederlands, eigendunk?
Ik vrees dat we ons zelf niet eens willen bekijken. Bij afkeer van luxe past een afkeer van spiegels. Bij leven in lage landen hoort niet alleen hoogtevrees, maar ook een overschatting van opgeschoten dwergen.
We vallen pas in het buitenland op. Bekijk een foto van een Hollander tussen vreemdelingen en je pikt de lange smurf er meteen uit. Kruidenier, dominee, sektariër – die aanduidingen hebben altijd al gegolden, maar in het buitenland zijn ze steeds nieuw. We tellen de centen, we houden zedepreken en we voelen ons beter dan de ander. Hoe spelen we het klaar? Hebben Nederlanders dat van school? Maar het onderwijs is verdwenen. Is het Hollands geestesmerk? Maar Huizinga is dood. Gaat het misschien nog dieper en verder, zit het in de genen?
Maar hoe kwamen die genen dan ooit in Nederland verdwaald?
Genen hebben geen eergevoel. Genen hebben geen oriëntatievermogen. Genen zijn snel tevreden. Dat moet het zijn.

De Heer is waarlijk opgestaan

2011-04-22T08:46:00.005+01:00

Voor de dienst zingen we:

Opwekking 80

Ik zal opgaan naar Gods huis met gejubel en gejuich;
ik zal komen in zijn hof met lof.
Ik zal eren onze Heer die mijn dagen maakt.
Ik ben verheugd, want Jezus maakt mij blij.

Jezus maakt mij blij, Jezus maakt mij blij.
Ik ben verheugd, want Jezus maakt mij blij.
Jezus maakt mij blij, Jezus maakt mij blij
Ik ben verheugd, want Jezus maakt mij blij.

En toch blijft Dèr Mouw een groter dichter

2011-04-15T13:38:00.005+01:00

Na een wedstrijd tussen de advocaten van J.A. Dèr Mouw en advocaten van Herman de Coninck, werd de laatste in 2011 alsnog opgenomen in het Pantheon.
Zie De Contrabas van 15 april 2011.
Volledigheidshalve hier een bespreking van Herman de Conincks verzamelde gedichten, oorspronkelijk verschenen in De Standaard van 29 oktober 1998.
De wachttijd zat erop.

Een bescheiden voorstel om te wachten met de heiligverklaring van Herman de Coninck

Herman de Coninck was aan het begin al helemaal de voltooide Herman de Coninck. Van zijn eerste dichtbundel De lenige liefde uit 1969 tot zijn volledig dichtwerk – De gedichten, twee delen in cassette – blijft de grondtoon dezelfde.
Die grondtoon is: het streven naar precisie, de twijfel of zo’n ideaal wel haalbaar is en het verlangen daarover te schrijven.
De Coninck koestert een eerbied voor de realiteit die je alleen aantreft bij mensen die slecht met de realiteit overweg kunnen. Altijd probeert hij iets vast te pinnen door er een treffende vergelijking voor te vinden. Er is geen woord dat bij Herman de Coninck zoveel voorkomt als het woordje als, je wordt er soms draaierig van –

Adem marsjeert als veel volk
door mijn luchtpijp naar mijn hart

de zon
staat te blozen als een franciskaan

Het landschap komt als een kelner op ons toe

Water. Soms loopt het rechtdoor
als een ideologie

– en dan hebben we pas ’t eerste handjevol gedichten achter de rug. Het geäls blijft doorzeuren. Er zijn gedichten bij waarin wel een keer of vier wordt geälst. Soms is het raak, soms niet.

De velden eindigen in nevel
als een man in een schoot

of –

Ik proef mijn gevoelens
als pralines

of –

hun schichtige lachjes
als reeën in een woud van humor

of –

zij is lenig als de gedachten van een
belastingontduiker

of –

Maar dan slaapt zij al
als een bloem van louter lippen

of –

Je leefde zonder god
als een vrouw in Frankrijk

of –

De berken staan grauwwit
als dunne aspergeachtige damesbenen

– ik moet ophouden, anders heb ik, voor ik het weet, de helft van z’n verzamelde gedichten geciteerd.
Zoveel is zeker, het epidemische geäls begint meteen al in ’t allereerste gedicht van De gedichten. Bovendien heeft dat gedicht de poëzie zelf als onderwerp – de onheilspellende voorbode van een evenmin aflatende reeks ‘poëticale’ aanbiedingen in de trant van

Alles is zoveel dat een klein beetje
ook nog bijna alles is –

– u kent het wel, wie wat vindt heeft slecht gezocht, waar je gevallen bent blijf je en als het niet droog is hoeft het nog niet te gieten.
In het tweede gedicht bezingt Herman de Coninck het kleine gezinsgeluk. In het derde komt de droomvrouw aan bod. Zo kun je zeggen dat al in zijn eerste drie gebundelde gedichten de essentie van zijn werk compleet aanwezig was.
Je zou dat knap kunnen noemen. En vooruitziend. Je zou het ook kunnen zien als een teken van zijn beperkingen.

Soms lijkt het of hij blijft jagen op metaforische benaderingen omdat hij niet durft te kiezen voor het volle pond. Dan aarzelt hij tussen het lijkt net op en het is gelijk aan. Hij gebruikt beide maniertjes ook wel eens door elkaar –

Maar reeds staan de grassen rechtop
als zwaarden in vuisten aarde.
Er zijn al tulpen,
de eerste bloedige relletjes

– het ontbreken van als in de laatste regel ervaart de lezer haast als een klap. Zo moet Herman de Coninck het ook hebben ervaren, want meteen is hij weer op zoek naar een nieuw als – naar de metafoor die niet al te dwingend en definitief is, die nog een beetje speelruimte laat.
En altijd is er weer dat poëticale spel. Bij De Coninck is het meestal verweven met de vrouw. Hij aarzelt tussen lichaam en gedicht, tussen leven en poëzie.
Zo wordt het schrijven van een gedicht bijna een erotische verovering.
Het blijft uiteindelijk een papieren spel.
Ik denk dat Herman de Coninck vaker een gedicht voor een vrouw in de steek liet dan een vrouw voor een gedicht.
Zo hoort het ook, dus laten we ons houden bij het papier.

Het weifelende is typerend voor deze dichter. Zijn mislukkingen, maar ook zijn beste gedichten komen voort uit die houding. Een ander sleutelwoord bij hem is dan ook – naast als – het woordje bijna. Haast niet, haast wel.
Wat de dichter boeit is het balanceren. Daarom heeft hij wel drie gedichten geschreven die Flamingo’s heten: evenwichtskunstenaars. (In het eerste gedicht staan ze er bij als gedachten van een maniërist, in het tweede als twee sigarettepijpjes en in het derde als een zeevruchtencocktail op hun poten). Wat de dichter boeit is de nevel, de onbestemde toestand die naar onthulling streeft maar nog geen onthulling is. Wat de dichter in de liefde boeit is eveneens die tussentoestand waarin het beslissende woord nog even mag uitblijven –

Zo dadelijk beslis ik wellicht
of ik ja dan nee van je zal houden

– al die weifeling culmineert in enkele regels die we mogen beschouwen als het credo van Herman de Coninck, zowel in zijn verhouding tot de poëzie als in zijn relatie tot de geliefde –

dit is al wat ik nog kan doen:
dit niet-meer-weten-wat-zeggen

en het zeggen.

Punt. Een tussenweg tussen schrijven en zwijgen. Balanceren.
Bij Herman de Coninck vinden we de evenwichtskunstenaar overal terug. Hij haalt er mooie toeren mee uit. In de manier waarop hij grotere gevoelens met nuchterheid verzoent door schielijk – ‘patent De Coninck’ – elke opkomende sentimentaliteit of ieder verstandig vaderwoord te relativeren. ‘Ik ben een leraar voor een lege klas.’ In de manier waarop hij zijn correcte poëzie-opvatting incorrecte pantoffels kan aantrekken, omdat hij vindt dat poëzie economisch moet zijn en toch een beetje gezellig. In de manier waarop hij de luchthartige praattoon van C. Buddingh’ wil verzoenen met de serieuze problematiseringen van Hans Faverey. In de manier ook waarop hij als intermediair figuur tussen Holland en Vlaanderen zijn rol speelde.
De Vlaamse literatuur is door hem beslist nuchterder geworden – minder Van de Woestijne en meer Nescio. Alleen wie zelf weifelde kon zoiets doen.
Herman de Coninck was altijd ter weerszijden van een grens, nooit op de grens zelf. Hij balanceerde tussen het een en het ander en maakte zodoende een verbinding.
Hij is een verzoeningsfiguur, maar daarmee onvermijdelijk ook een overgangsfiguur.

Hij speelt altijd weer de brekebeen. Nooit is hij eens cynisch, wat hem een geschikte dichter maakt voor jongedames. Plagerig, ja. Hij is een romanticus die niet van plan is zijn verstand te verliezen –

Geluk is vandaag nog dingen willen schrijven
als ‘jouw ogen en hun sterrelingse pracht’.
Godgod, nee zeg –

– opnieuw die vrees om in sjablonen te vervallen. Het gedicht corrigeert de minnaar.
Het kan ook zijn dat de poëzie in zijn geval een als hinderlijk ervaren teveel aan intellect moet opvangen en wegmasseren.

Omdat hij in zijn gedichten zo naar warmte en het gemiddelde streeft huiver je er nooit eens bij. De Conincks houding brengt mee dat er uiteindelijk van veel begrip en berusting sprake is, en ook wel iets van de bitterheid die met de jaren komt –

Ook hij is opgetrokken
uit veel vrolijk Hahaha.
Maar zijn drift zit al jaren
achter tralies: de strepen
van zijn pyama

– maar er is zoveel mooi begrip en er wordt zo geduldig geknikkebold in de richting van verdriet en gemis en oude herinneringen dat je af en toe gaat verlangen naar een vloek.
Het risico en de opstandigheid ontbreken.
Na meer dan vijfhonderd bladzijden verzamelde pirouettes op het slappe koord wil eeuwig evenwicht wel eens net zo gaan vervelen als eeuwig geäls.
Spring eens, denk je. Tuimel eens de diepte in. Breek je nek.

De vraag nu was, bij de verschijning van zijn volledig dichtwerk, zo kort na zijn dood: zou ik, voor een herziene uitgave van mijn alom gunstig ontvangen bloemlezing De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw, er een gedicht van Herman de Coninck bij nemen, speciaal uit wat hier aan nieuw en onbekend materiaal wordt geboden?
En zo nee, welk gedicht?

Er zijn maar negentien stuks nagelaten gedichten opgenomen. Verder is er een deel met verspreide gedichten. Die bestaan uit wat voorstudies, een aantal variaties op de bekende thema’s, een paar frivoliteiten, baldadigheden, gelegenheidsdingen en vertalingen, kortom – niet de nalatenschap die alles omvergooit.

’t Geheel geeft – dat moet ten voordele gezegd – de indruk dat het Herman de Coninck niet ontbrak aan kritische zin ten opzichte van eigen werk. Hij had goed in de gaten wat rijp was voor bundeling.
Het loopt niet over, het onbekende oeuvre dat hier wordt gepresenteerd. Herman de Coninck putte niet uit een overvloed. Dat hadden de lezers van zijn gedicht Ars poetica dat over snoeien en rijpen gaat al begrepen: ‘Het is hard zwijgen, een gedicht’.
Toch zijn er twee gedichten waaruit er ik er wel eentje zou willen kiezen. Eigenaardig genoeg gaan ze allebei over concentratiekampen. Uit de verspreide gedichten bezit het gedicht Shoah iets schokkends binnen het werk van Herman de Coninck. Het is – in 1988 – alleen in een bibliofiele bundel van 35 exemplaren verschenen –

Vrolijk stapten de joden de trein op.
Enkelen die zich in het tussenstation
te lang hadden opgefrist, liepen
halsoverkop, wanhopig, de intussen
vertrokken laatste wagon na, om toch maar
niets te missen van hun dood.
Zo moet ik van jou hebben gehouden

- maar ik denk dat mijn definitieve keus zou vallen op het gedicht Voor Wim uit de nagelaten gedichten.

Voor Wim

Ik verbeter drukproeven. Zoek in Van Dale op of het
doodskist of doodkist is. En denk: schrijver gestorven
aan hartinfarct op het moment dat hij de spelling van
doodkist nakeek. Mooie dood: gestorven tijdens het woord zelf.

Ik denk honderd keer per dag zulke onzin. Maar mooie dood
bestaat niet, ben ik bang. Ik ben bang. Nog-niet, nog-niet,
nog-niet, zo gaat mijn harteklop. Heb wel eens een foto
gezien waarop iemand uit een concentratiekamp vanonder

een schutting probeerde weg te geraken, wat hem lukte
met zowat de helft van zijn kop. Zo stel ik me geboorte voor.
En dood. Tussendoor kan het leven aangenaam zijn, niet dat van ons,
maar dat van katten en tulpen en kinderen en rododendrons.

Het is zo helemaal een Herman de Coninck-gedicht, met zijn aandacht voor taal, congruentie, foto-realiteit en relativeringen – het gedicht van iemand die toen hij begon al klaar was.
En toch ook weer niet. Er staat bij voorbeeld niet één keer als in. En op een beslissend moment ontbreekt de relativering.
Ik ben bang. Nog-niet, nog-niet, nog-niet.
De Conincks favoriete verblijf ‘op het randje’ is een schrikbeeld geworden. Het signaal van de harteklop moet hem intens hebben beziggehouden, want een paar bladzijden verderop, in een ander nagelaten gedicht, komt het geluid weer voor –

Houdt nooit eens op. Nog-niet,
nog-niet, zo gaat de harteklop.
Ik probeer aan nu te denken.

De dood kon niet mooi zijn voor iemand die zo’n hekel had aan het definitieve.
Ik kan begrijpen waarom Herman de Coninck het gedicht nog in portefeuille hield. Het was niet af.
Als iets echt gruwelijk moest zijn, kwam hij er blijkbaar niet uit. Hij, de metaforenman, begreep dat er met de beeldspraak iets nog niet helemaal in de haak was. Hij was daarin ook vroeger wel eens lichtjes ontspoord, daar niet van. Wie zo bekwaam kon alsen als hij alste er ook wel eens naast. Al in zijn allereerste gebundelde gedicht, immers, had gestaan –

en van overal
stroomt klaarte toe
als volk voor een voetbalwedstrijd

– nu, ik zou voetbalsupporters niet zo één-twee-drie associëren met toestromende klaarte.
Destijds had het enthousiasme dat de beginner wordt toegedicht hem nog gered.
Bij dit zwaarwegende ouderdomsvers waarin nota bene de woorden bang en concentratiekamp voorkwamen kon hij zich geen uitglijder veroorloven. Het beeld moest sluiten.
Herman de Coninck speelt in dit gedicht met het idee van ‘tussendoor’. Daarom moest de concentratiekamp-foto niet alleen slaan op de nachtmerrie van het sterven, maar ook op de geboorte.
Nu is er bij een geboorte wel sprake van een halve kop die er uitkomt, maar toch heel anders.
En die kop zit ook wel eens klem, maar een barende vrouw is bij mijn weten geen gaskamer.
Er spoort hier iets niet in de beeldspraak en daar wilde Herman de Coninck, neem ik aan, nog een oplossing voor vinden. Toch is het totaalbeeld zo duidelijk, de benauwenis zo authentiek, het geluid voor een ogenblik zo anders dat we graag over die hobbel heenlezen.

Zo’n gedicht zou ik dan graag opnemen. Maar omdat de tweedelige verzamelbundel De gedichten verder geen nieuwe gezichtspunten oplevert en het bestaande beeld van Herman de Coninck er niet door verandert, zou ik er vanzelfsprekend ook eentje uitgooien.
Het was, is en blijft een aftastende poëzie door een melancholieke tussenman. Zijn discipelen zouden er het beste aan doen nog even te wachten met zijn heiligverklaring.

PoetryLeaks

2011-03-09T08:39:00.002Z

Trotse aankondiging! Groot nieuws! Nu al historisch! Gerrit Komrij is apetrots dat hij op de Nacht van de Poëzie, 2 april a.s. in Gent, mag optreden naast een heuse p*rn*ster! Dichters mogen de wetgevers van de wereld zijn en wat niet al, maar een heuse p*rn*ster is weer andere koek.

Topdichter Dirk van Bastelaere, de man die Vlaanderen teruggaf aan de Vlaamse dichters, verlaat zijn poëtische keizerrijk en naait de sterren van de hemel. Puntgave kruideniersp0rn0! En ik, ja ik mag in Gent optreden in zijn voorprogramma! (Enkel met een paar gedichtjes, schrik niet.)

A star is born! Eersteklas tip voor het Archief en Museum voor het Vlaamse Cultuurleven! Letterenhuis, let op uw zaak. Volg de download-link voordat het te laat is. Dirk van Bastelaere ontdekt zijn ware talenten. Praktijkvoorbeelden uit de keiharde of halfzachte poëzietheorie van Dirk van Bastelaere (doorhalen wat niet verlangd wordt). Op de Nacht van de Poëzie, 2 april a.s. in Gent, zult u met andere ogen kijken naar deze nachtegaal uit Hotel New Flandres.

'Een hotel is een transitzone met veel verschillende kamers. Voor vele dichters is het verblijf in dit hotel van tijdelijke aard en zal er naarmate de tijd vordert een andere kamer geboekt moeten worden. Dat hangt allemaal af van de sterren die in steeds wisselende contellaties aan de hemel flonkeren.' (Dirk van Bastelaere in de inleiding bij Hotel New Flandres.)

Het hotel heeft er een peeskamer bij! Hotel New Flandres, het bordeel van de poëzie! Dit materiaal toont eens en voor altijd hoe Dirk van Bastelaere functioneert in groepsverband. Er is een nieuwe kamer voor hem geboekt.

Gaat u naar de link op de volgende wijze. Dit om de preutse elimineerprogramma's en schoonmaakmachines van Google en Facebook te omzeilen. Ze houden daar niet van poëtische p0rn0, geloof ik. 't Zal toch niet vanwege de poëzie zijn?

Voer in de zoekbalk van Google de volgende opdracht in:
"sharing the wife 1/5"
Vergeet de aanhalingstekens niet!

Wordt vervolgd op de Nacht van de Poëzie in Gent, 2 april a.s.

Een leven in omslagen

2011-03-08T09:59:00.009Z

Ik ben opgegroeid met de gedichten van Viktor von Scheffel en Robert Hamerling -

- dat was tot mijn 17de. Toen las ik een gedicht van Jakob van Hoddis (niet in de afgebeeelde uitgave, maar in een bloemlezing) -

De laatste jaren betrap ik me erop lang (urenlang) te turen naar boekbanden als:

- alleen om te achterhalen of de prenatale staat van Scheffel tot Hamerling nog geluksgevoelens kan oproepen. Jakob van Hoddis heeft me vernield.

Schrijversagenda

2010-09-10T14:01:00.002+01:00

of
Waarom juli en augustus de drukste maanden zijn

januari-februari
uitrusten
maart
Boekenbal en uitrusten
april-mei
Mijn Roman schrijven, kladversie
juni
Mijn Roman voltooien, in overleg met mijn uitgeverijredacteur
juli-augustus
Mijn Promotietoer voorbereiden (televisie inseinen, sjabloon voor lezingenserie, oneliners op spiekbriefje, opvrijen juryleden Ako en Libris)
september
Mijn Roman verschijnt tijdens Manuscripta
oktober-november
Mijn Promotietoer afwerken (niet vergeten: knokkelzalf voor signeerpols)
december
indien Ako of Libris: Mijn Promotietoer vervolgen
zo niet: voorbereidingen voor januari-februari

Biografie Balkenende verschenen!

2010-03-29T13:57:00.003+01:00

Verschijnt binnenkort

2010-02-15T16:00:00.002Z

De politici zijn laf, draaikonterig, halfslachtig, schud het hele scheldwoordenboek maar leeg.
Ze verwarren het moslimprobleem met het vreemdelingenprobleem. Ze blussen binnenslands een brandje en zien de lekkende tongen op de globe niet. Wat ze geven met de ene hand nemen ze met de andere hand dubbel terug. Ze zijn bang voor god en allah en de hele santenkraam. Ze zijn bezig met kaartlezen (met de kaart op kop) en vooral met hun eigen populariteit. Ze zijn bang voor hun grote broer. Ze likken het mohammedanisme en ze slaan het mohammedanisme, omdat ze niet weten waar zich de mohammedaanse tong en kont bevinden.
‘Op een morgen zullen we allemaal wakker worden en Ali heten.’ Dat schreef ik in 1984.
En ik ben geen profeet. Maar ik heb ook geen stront in mijn ogen, zaagsel in mijn kop.

Wat de paus gemist heeft

2009-11-25T23:48:00.002Z

Kader met het vingertje

‘De rellen hebben iets weg van de Iraanse revolutie tegen de sjah,’ lees ik in de Volkskrant-column van Kader Abdolah. Hij bedoelt de rellen van de emigrantenkinderen in Parijs, ‘de bruidsstad van Europa’, die nachten achtereen auto’s in brand staken en de hele wereldpers achter zich aan voelden hollen.
‘Er is sprake van een nieuwe bepalende beweging in Europa. Het is een globale actie die het oude krappe Europese kader wil breken om ruimte te maken voor de onder druk gezette immigranten. Het is een opstand die pas begonnen is. (...) Het is een nieuw element in de Europese geschiedenis.’
Als dit waar is, is het al erg genoeg.
Het ergste is dat Kader er zulke grote woorden bij gebruikt.
Het oude domineesproza van het hoofredactioneel commentaar is dit, gekruid met heilige verontwaardiging: ‘Nu ophouden na Parijs!’
Waarschuwt Kader de mensheid.
Nu op-houden na Pa-rijs.
Deze toon van geduldig uitleggen en van verbazing over de lieve, lieve medemens die maar niet wil begrijpen hoe simpel het allemaal is, deze toon wordt in Het huis van de moskee, de roman van Kader Abdolah, consequent volgehouden.
De entourage van het meesterwerk: de Iraanse revolutie tegen de sjah. We komen opnieuw de rellen en Parijs als ‘bruidsstad’ tegen. Niet alleen het Parijs van ayatolla Khomeini, ook de Redding en Hoop aan het slot hebben alles met Parijs en het paradijs te maken.
Meer dan vierhonderd bladzijden duren opkomst, bloei en ondergang van de revolutie. Alles vanuit het perspectief van één familie, één provinciestad, Senedjan genaamd, en één moskee. Alles gedecoreerd met flarden uit de glorieuze Perzische geschiedenis en uit pathetische Perzische poëzie. Onwaarschijnlijk pathetische Perzische poëzie, maar dat kan ook aan Kaders vertaling liggen.
De keten der eeuwen, de keten der geslachten.
Ik verdenk Kader Abdolah er ernstig van een epos te hebben willen schrijven.
Pietje Bell in Senedjan is het geworden.

Er bestaat een boek van Azar Nafisi dat ‘Lolita lezen in Teheran’ heet. Tijdens de revolutie, lezen we, werden in Iran ondergronds Nabokov, Joyce, Austen verslonden. Niet de christelijke Anne de Vries van ‘Bartje’. Niet de Chris van Abkoude van ‘Pietje Bell'.
Omgekeerd zijn we in Nederland wel tot zo’n Veluwse grofschrijver, alias Kader Abdolah, veroordeeld.

De Iraanse revolutie en de wortels van het terrorisme verpakt hij als streekroman. Een openluchtmuseum vol vrouwen in burka’s en burkajagende imams. Oude ambachten, de dorpsdichter en de dorpsgek, de ondermijning der zeden en het pittoreske landschap, er lopen heus wel moslims in het boek rond, maar het hadden evengoed Barnevelders kunnen zijn.
Doet Kader Abdolah dat uit minzaamheid, om het voor ons sukkels herkenbaar te houden, of ziet hij de wereld echt zo simpel?
Alles wijst op het laatste.
Geregeld onderbreekt hij zijn verhaaltje om ons godsdienstles te geven. De dramatische toon wordt zonder waarschuwing vervangen door een schoolse, de lyrische bril gaat af en de preekbril wordt opgezet.
Kader wil een drama schetsen, maar intussenis hij bang dat ons iets van de diepere zin zal ontgaan.
In de verwarring van alle revoluties, de chaos van fanatici, meelopers, overlopers, opportunisten en profiteurs, vertegenwoordigt elk van zijn romanfiguren een facet, maar de schrijver staat geen moment toe dat we daar zelf achter komen.
Hup, daar is Kader weer, met een vingertje of een wijze les.
Kader Abdolah is een Hollander die sprekend lijkt op een Iraniër die zich heeft vermomd als Hollander.
Hij heeft de naam Ali nog niet genoemd of hij gaat verder met: ‘Ali was de vierde kalief van de islam’, waarna twee alinea’s over de rol van Ali bij de sjiieten. Er hoeft maar iemand in de Hera-berg zoek te raken of doodleuk volgt: ‘De Hera-berg is de heiligste berg in de wereld van de islam,’ waarna vier alinea’s over het begin van de islamitische jaartelling. In het gevecht tussen de epische gooi en de betuttelarij wint de betweter het iedere keer.
Aga Djan, de baas van de moskee en de centrale figuur van het epos, ligt naast zijn vrouw in bed en heeft het over ‘een stukje harde werkelijkheid’.
Werkelijk? In Senedjan? Onder het bewind van de sjah?

Pietje Bell is stilistisch omnipresent. De politie valt een huis binnen en de hoofdagent roept: ‘Doorzoek alle kamers, nu!’ Een moordenaar in Kaboel legt zijn hand op de mond van een vrouw en fluistert: ‘Als u rustig blijft, blijft u ongedeerd. Begrijpt u mijn Perzisch?’ En aan het eind, na de miljoenen doden, volgt daar dan eindelijk het paradijs, een oase vol vruchtbaarheid, waar Aga Djan het graf van zijn zoon aantreft en waar een tractor en Europese boeken zijn.
Zowel vernieuwing als traditie, u begrijpt Kaders diepere bedoeling.
Het meest nog zal dit boek in de smaak vallen bij de Hollanders omdat dit het boek is van een Rechtvaardige, een boek van de derde weg, van het redelijke midden, de brave hoop, de droom van Simpelman.

(Eerder gepubliceerd in Vrij Nederland, november 2005.)

De film is beter (hoop ik)

2009-11-17T19:38:00.002Z

Kluun huilebalk

De Telegraaf meldt dat een vijftienjarige scholier (bijgevoegde foto toont allochtoon, anders was het geen nieuws) op een schoolreisje door leraren uit de bus is gezet en langs de snelweg gedumpt. Binnen een uur staan er meer dan tweehonderdvijftig reacties op de Telegraaf-site. Ze variëren van ‘Op die kaaskoppen kun je rekenen, ze zijn allemaal een pot nat,’ via ‘Tuurlijk, het is een lieve jongen, braafste van de klas, en er was absoluut geen reden om 'm uit de bus te trappen. Nou, als je z'n bek ziet weet ik al genoeg...´ tot ‘Ik zet mijn vrouw en of kinderen ook wel eens uit de wagen als ze lastig zijn. Zo gek is dat niet.’
Vrijheid blijheid. Ieder z’n zegje.
De tweehonderdvijftig bijdragen zijn niet allemaal even goed gespeld, maar wel allemaal even vlot verwoord. Gooi het eruit. Schrijf wat je denkt. Maak je borst nat en zet hem op.
Niks remmingen, bijvijlen of second thoughts.
Nooit heeft er zoveel spontane schrijverij bestaan. De creatieve zelfbevlekking is epidemisch.
Onvoorstelbaar dat dit zaad van Onan ooit werd verspild op kladjes die bij de vuilnis werden gezet, in dagboeken die in de papiermolen raakten, in brieven die zijn verbrand of in uitgaafjes in eigen beheer die op de vlooienmarkt terechtkwamen en daar nog altijd wachten op een koper.
Geen letter gaat nog verloren, geen opwelling en geen vloek, en wij genieten mee.
De populariteit van prietpraat in leesbare vorm heeft besmettelijk gewerkt op de boekenmarkt en het leesgedrag. Er zijn volksstammen opgestaan die zich graag publiekelijk laten leeglopen en de voyeurs kunnen er niet genoeg van krijgen.
Stoere babbels. Gratuit gesnoef.
Het lijkt me weinig verrassend dat zovelen zich in Kluun herkennen. De klonen van Kluun zijn overal. Om als lezer, zonder het genadige vlies van de stijl, zonder de verzoenende tussenkomst van een originele gedachte, zo met je neus bovenop de uitwasemingen van een hufter te staan, ‘t is een huiveringwekkende sensatie.
Kluun, wat heb je een grote mond.
Het boek van Kluun gaat over zó’n irritante zak dat je niet gelooft wat je leest en daarom lees je het. Gefascineerd ben je door het helemaal-niks en door het hoe-botter-kan-een-bijl-nog-zijn.
De patsers hebben een stem gekregen. Iemand heeft een dicteerapparaat bij een jofele kleerkast neergezet en de uit het kleerkastleven gegrepen verhalen uitgetikt.
Dat deze verhalen het voorspelbare gehalte aan racisme, agressie, vrouwenhaat en hersenloosheid bevatten, alla, 't is dagelijkse kost, maar wat me echt irriteert is de sentimentaliteit en het zelfbeklag van de hoofdpersoon. Voordurend jankt-ie en voortdurend voelt hij zich, wat hij ook uitvreet, tekort gedaan. Zijn janken is zigeunerkindjesgejank en zijn rancune de rancune van de eeuwige gelijkhebber.
Domheid en sentimentaliteit, de combinatie van die twee is... hoe was het ook weer... funest.
De vlotte schrijver heeft bijna een bladzijde nodig voor het opsteken van een sigaret en drie volle bladzijden voor een afscheid op het vliegveld, dus de aap komt pas tegen het eind uit de mouw. De aap luidt dat een vader voor zijn kindje moet kiezen wanneer zijn vrouw aan kanker is gestorven en dat rondneuken op gespannen voet staat met de ware liefde.
Maar tja, de Man. De Man die Wil. De Man die Moet. De Man met zijn ‘angst voor een monogaam leven, met als gevolg een dwangmatige behoefte om vreemd te gaan’. Heb toch, jankt Kluun, een beetje bewondering voor zo’n man.
‘Mijn escapades hielden mijn relatie juist spannend, vond ik.’
Over ouwe scheurkalenderkoek gesproken.
De levenslessen in De weduwnaar zijn even goedkoop als de stijlbloempjes. ‘De plek is nog fraaier dan de plaatjes op internet, dat ziet een blinde in één oogopslag.’ ‘De Dolly’s stuiven op het dienblad af als pupillenelftallen op een voetbal.’ ‘Ik heb niks met kerken, maar ik moet bekennen dat deze plek goed voelt.’
’t Belachelijkste is wel de poging ook een keertje het wereldgebeuren in het verhaal te wurmen. Het vliegtuig dat op tv naar de Twin Towers vliegt, wat anders.
‘Hé, moet je kijken, poepie! Ze beuken zo dat flatgebouw plat! Tering, wat een gaaf gezicht, zeg.’
´t Staat in het boek.
´t Staat echt in het boek.
Wie het bewijs wil dat realisme en geloofwaardigheid niets met elkaar te maken hebben moet Kluun lezen. Je leest het pak proza in een half uur uit. Heel die onafzienbaar lange tijd had ik het gevoel dat mijn zakken werden gerold terwijl ik er bij zat. Dit is geen literatuur, dit is geen roman, dit is geen romannetje, dit is geen kloteproza, dit is geen pak papier, dit is flessentrekkerij.

(Eerder gepubliceerd in Vrij Nederland, juni 2006.)

Nog even dit

2009-08-29T16:42:00.002+01:00

Nog even iets over professor Vaessens. Op De Amsterdamse Lezing had de professor een beetje gemijmerd over het aanstaande academische jaar. Daar was een reeks commentaren op verschenen. Op Facebook had ik een link geplaatst naar die commentaren, omdat ze zo'n hoog wartaalgehalte bezaten. Vierentwintig karaats vakjargon.
Het lezen van diepzinnigheden die weinig of niets om het lijf hebben stemt me altijd bijzonder vrolijk, en ik moest die link wel plaatsen om mijn plezier met anderen te delen.
Ik ben nu eenmaal godvergeten sociaal.

Moeilijk schrijven is gemakkelijk, helder schrijven is moeilijk, ik weet het, maar dat betekent nog niet dat we het helder schrijven maar moeten afschaffen. Of de verdedigers van wolligheid hun gang moeten laten gaan.

Van het stel dat professor Vaessens bijviel was een zekere Leo van der Sterren de wolligste, zonder meer. Verder waren het de usual suspects, op wie je de klok gelijk kunt zetten. Zodra iemand begint over metaniveau of literair discours, over betekenis-dit of socio-dat, dan komen Rutger H. Cornets de Groot en Samuel Vriezen om de hoek aangedrenteld.
't Zijn dierbare verschijningen geworden.

Omdat ik de commentaren als navelstaarderig, zelfverheerlijkend, klagerig enz. had bestempeld meende Cornets de Groot daar meteen een zelfportret (niet van hem, maar van mij) in te zien. Kortom, zijn reactie had het niveau van 'wat je zegt ben je zelf' – enigszins onder zijn gebruikelijke niveau.
Omdat ik over de professor en zijn commentatoren had gesproken als over de baas en zijn discipelen, wreef Cornets de Groot me fijntjes in dat ik zelf een heel baasje was. Een bovenbaas zelfs, een voogd.
Kijk, dat krijg je ervan als je het niet hebt aangedurfd bijtijds je eigen vader te vermoorden.

Ha, daar is Samuel Vriezen. Goddank. Je zou al denken dat professor Vaessens in zijn voorzet niet zuiver genoeg in de leer was geweest.
Samuel Vriezen zucht weer eens diep, constateert dat we allemaal nog even dom zijn en zet ons bestraffend in de hoek.
We kijken schichtig om, naar ons plankje met Franse sociologen, neomarxisten, heideggerianen en andere taalacrobaten die we nooit hebben kunnen uitlezen zonder vrees voor hersenverrekking, en zwijgen beschaamd.

En passant valt iedereen in het commentaargedeelte ook nog Van Bastelaere bij, het academisch orakel dat bij de zuiderburen al decennia het vakjargon in de handmixer gooit om er steeds nieuwe gerechten mee te toveren. Vorig jaar nog verzon hij een zowel fabelachtig als fantasieloos verhaal waarmee hij 'wetenschappelijk' onderbouwde waarom hij in zijn bloemlezing uit de Vlaamse poëzie nagenoeg alle Vlaamse dichters had opgenomen. Zoiets heet geen bloemlezing, zoiets heet sociaal werk.
Tenzij je er woordenwolken omheenbreit.

Al die verspilling van intelligentie in dienst van de verdediging van zoveel obscurantisme, je rilt bij de gedachte.

Zelfs Tsjead Bruinja, die zich op zijn blog doorgaans toch beperkt tot gezinsleven en toerisme, kwam aangehold om professor Vaessens te verdedigen. Hij noemde de professor iemand die 'wat hem betreft' toch maar mooi zijn nek had uitgestoken. Wat, professor Vaessens zijn nek uitsteken? Is-ie Nelson Mandela soms?

Professor Vaessens heeft, en daar wordt hij ruim voor betaald, een paar meningen over literatuur. Als je de nevel ervan wegblaast blijken het respectabele waarheden te zijn. 't Is alleen jammer voor zijn imago van vernieuwer en revolutionair dat het waarheden zijn die al tientallen jaren door velen worden verkondigd. Professor Vaessens is bezig ivoren torens te slechten die allang niet meer bestaan. Nu ja, Don Quichotte stak zijn nek ook wel eens uit.

De stellingen van de professor zijn zinnig genoeg. Waar ik me over verbaasde, en ook wel een beetje aan ergerde, was dat ze in zulk abominabel Nederlands waren gesteld.
Je durft hem niet eens te citeren, uit vrees dat je lezers afhaken.

We verwachten van sociologen, politici, godsdienstwetenschappers, economen en juristen geen mensentaal. Maar Neerlandici zouden toch ergens kunnen beginnen?

Mijn verwijt van zweverigheid en elitarisme gold louter een discussie waarin de een beweert: 'Een gedicht kan als een platonisch artefact beschouwd worden' of 'in de eerstelijnsanalyse detecteert de interpretator een verbinding tussen het gedicht en iets wat buiten het gedicht is gesitueerd, maar tevens buiten de empirisch waarneembare werkelijkheid', waarop de ander antwoordt: 'Wat nodig is, is een meer vitaal, "immanent" perspectief, dat literatuur en de werkelijkheid onder één gezichtspunt vat, waardoor er een besef van urgentie kan ontstaan,' terwijl de derde weer verder gaat met: 'Alleen via de weg van de analyse van "intrinsieke waarde" komen we een eventueel kritisch potentieel op het spoor.'

Help!

Nu heb ik toch geciteerd. Ik hoop dat u er nog bent.

Mijn deernis gold dus de studenten. Leer ze helder praten, professor. Leer ze helder schrijven. Anders kunnen ze ook het helder denken vergeten.

Spekvet

2009-08-27T18:35:00.006+01:00

Vrede met mensen en verstrengeling,
Leven in een van weelde barstend heden
En zweven tussen verdwaasde engelen,
Geen spijkerbed, geen mijnenveld betreden –

Dat wil hij. Leven in Luilekkerland.
Hij wil zo graag een leeg geheugen om
De holte, als een man die watertandt,
Te vullen met zijn eigen optelsom.

Met spekvet, pluimgras en veelgodendom.
Met darmen, lever, nier in lichterlaaie
En met de honger van een bruidegom.
En zal hij daarin slagen? Laat maar waaien.

Alarm

2009-08-21T17:36:00.003+01:00

Het is allemaal begonnen met de ANWB. Nederland zou een wonderland worden, want er was een Wegenwacht. Iedereen en alles viel onder de Wegenwacht. Niet alleen bij een lekke achterband, ook als je zonder benzine stond kwamen ze aangesneld. Niet alleen bij een ongeluk, ook als je kramp in je been kreeg.
En toen kwamen de gipsvluchten.
Je brak je been en riant werd je teruggevlogen.
Sprookjesverhalen over de wonderdoende en makkelijk om de tuin te leiden, wereldwijde, spotgoedkope service zoemden door het land.
Stap voor stap, sluipend maar toch ook weer merkwaardig soepel, werd de Nederlanders aangepraat dat ze recht hadden op verzorging van wieg tot graf.

Hier en daar heerst de laatste weken verbazing over de vakantiestatistieken. Nederlandse reizigers zouden zich weinig aantrekken van de varkenspest, bijgenaamd de Mexicaanse griep. Naiëve dwazen! Nog afgezien van het feit dat alle Nederlandse statistieken worden bijgehouden door Maurice de Hond, die door iedereen kan worden omgekocht, weet je toch dat je bij het eerste kuchje dezelfde dag nog vorstelijk zult worden teruggevlogen uit Thailand, Turkije, Argentinië, Mexico of noem maar op?

Inmiddels verkeert heel Nederland in een psychose.
De ik-heb-recht-op-hulp-psychose.
Ik heb recht op mijn traumaatje. Ik heb recht op mijn klaagzangetje met draaiende camera erbij.
Voorlopig hoogtepunt: de loterij en het weerbericht.
De loterij en het weerbericht, die vanouds verrukkelijke valsspelers en door niemand van enige filantropische bevlieging verdacht, dienen ineens betrouwbaar te zijn. De Nederlanders zijn de loterij gaan aanklagen. De Nederlanders zijn het weerbericht gaan aanklagen.
Wie is tenslotte de baas?
Wie heeft hier recht op zijn miljoentje met bijpassend noodweer?

Geen wonder dat het juist de ANWB was die vandaag als eerste de beschuldigende vinger ophief tegen het KNMI. Zo hebben hebben ze hun gipsklantjes niet opgevoed!

Echte rampen, intussen, zijn er voor de gezelligheid en de gezamenlijke knuffelmomenten. Nederlanders kunnen weliswaar zelf niet meer naar de lucht kijken om te beoordelen uit welke hoek de wind waait, wel hebben ze uitstekend geleerd om als verdoofd te luisteren naar de boven hun gestelde Sinterklazen. Ik ken het hele rijtje rituele formules, door de autoriteiten uitgebraakt, inmiddels uit mijn hoofd. Dit moeten we samen met elkaar verwerken. De hulpverlening is optimaal. De mensen reageren erg betrokken. Dit heeft een enorme impact op de mensen uit de omgeving. De hulpverlening is werkelijk optimaal. Geweldig zoals de mensen daar samen met elkaar en echt heel erg betrokken over in gesprek blijven. De hulpverlening is werkelijk echt fantastisch optimaal.

Wereldvreemd

2009-03-26T19:55:00.002Z

Mensentaal behoort voor politici tot de absolute onmogelijkheden. Het lijkt een bovenmenselijke inspanning van ze te vergen om te zeggen wat er aan de hand is, zonder nevelslierten.
Misschien schamen ze zich wel voor het feit dat hun wereld van begrippen zo simpel is.
Als democratie maar een eenvoudig ding zou zijn lijken ze zelf minder interessant.
En democratie is verdomd simpel.

Democratie betekent dat het volk om de zoveel jaar de getalsverhoudingen opnieuw vaststelt.
Tussen twee verkiezingen in staat het de politici vrij het beste met het land voor te hebben.
Ze mogen doen wat ze voor hun belangengroep goeddunkt, ze mogen zelfs een keertje het welzijn van het hele land bij hun overwegingen betrekken, maar ze zullen vanzelf zo slim zijn altijd een oogje op het stemvee te houden, vanwege hun herverkiezing en de continuïteit van hun hoge taak, respectievelijk comfortabele pensioen.

Dus verdedigen ze, hoe nobel en humaan verder ook, af en toe een exclusief belangetje van de eigen groep en doen ze iets herkenbaars voor hun specifieke kiezerssegment.
De christenen door op zondag ostentatief naar de kerk te gaan, de liberalen door bekakt te spreken, de socialisten door de mouwen op te stropen, of te doen alsof, en zo voort.
Dat is begrijpelijk.

De belangen van je kiezers dienen en zelfs af en toe hun hand vasthouden is geen populisme.
In de definitie van de democratie liggen de begrenzingen van het populisme besloten.
Democratie hoort regering en parlement voldoende ruimte te bieden om onheil te voorkomen, ook al wenst het volk dat onheil; om impopulaire maatregelen te nemen, als die op langere termijn voor het volk voordeliger zouden uitwerken; om niet voortdurend de clown te hoeven spelen en de gelukzalige idioot, maar voldoende tijd over te houden voor een goed boek, culturele verdieping of bijscholingscursussen.

Maar naarmate het populisme groeit vermindert de democratie. De grenzen van de democratie zijn vloeibaar, democratie kan krimpen. Krimpen tot alleen het woord democratie overblijft.

Wie zegt dat het zo’n vaart niet loopt met de gevaren van het populisme deelt in feite mee dat het zo’n vaart niet loopt met de afbraak van de democratie. Zo iemand liegt dus dubbel.
De afbraak wordt versneld door factoren die elkaar versterken. De politieke partijen zijn op elkaar gaan lijken. En als het onderscheid tussen de partijen vervaagt zal een politicus ineens het hele volk moeten gaan behagen, vooral als hij als partijlid ook nog eens wil promoveren en minister wil worden.

Je ziet geen kamerlid meer of hij is bezig te solliciteren naar de positie van minister-president.
Op de ultieme zeepkist die televisie heet.

De media en de gelijkgeschakelde partijen stimuleren wederzijds deze hoogst gewenste schaalvergroting. Elk streven is gericht op de zo groot mogelijke groep. Bij de partijen, de omroepen, de organisatoren van evenementen.
Daaruit volgt met ijzeren logica dat steeds meer minderheden in het gedrang komen.
En dat we steeds meer aansturen op één partij.

Op het ogenblik hebben we er in elk geval nog twee.
De gezonde Hollander en de vreemdeling.
Godbewaarme.

Waarom kijkt niemand uit zijn doppen?
Wat is er van de nacht?
Waarom doet iedereen zo vergoelijkend over al die toffe jongens die de media en de politiek bevolken, over Rita-zus en Jan-Peter-zo en Joop-van dattem met hun volkse deuntjes?

Laat ons vooral niet vergeten, al kost dat de Nederlanders moeite, dat ook in de wereld rondom ons dingen gebeuren. Alle dingen gebeuren in de wereld. Politici proberen mee te hollen met de schaalvergroting die de strijd tegen het terrorisme met zich meebrengt, maar hoe holt een wereldvreemde met de wereld mee?

Sommige politici proberen het enthousiasme waarmee de zwakke resten van onze laatste nationale deugdjes aan de wereldpolitiek worden opgeofferd in alle toonaarden te ontkennen. Het benadrukt alleen het lokale en provinciale karakter van die politici.
Waarschijnlijk hebben ze hun afhankelijkheid en marionettenrol niet eens door.

Toppunt van eigendunk

2009-02-18T23:04:00.003Z

Mijn bibabundel verschijnt aanstaande september bij uitgeverij de Kwetterende Kat. Lees hier alvast pagina 7 t/m 12 (de 'oercyclus')!

Morgenavond ben ik persoonlijk bij te wonen in de poëzieschuur in Waddinxveen. Aanvang half elf. Komt dat zien!

Ik krijg subiet eczeem van zulke zelfpromotieblogs.

Maar niettemin, hier het interview met Martijn Benders.

Librisprijs

2009-02-02T17:42:00.003Z

In letterenland is altijd iets te doen. 'Nadat diverse klachten waren te horen over de longlist die de organisatie van de Libris Literatuurprijs deze week publiceerde, kwam Boekblad erachter dat meerdere uitgeverijen tekort waren geschoten in het inzenden van de boeken uit hun fondsen,' schrijft de NRC.

Boekblad heeft de groslijst gepubliceerd waarop de boeken staan die onder de ogen zijn gekomen van de directie en het bestuur en de benoemingscommissie en de juryleden van de firma Libris, voor al uw kook- en kleurboeken.

Een serieuze kandidaat als Christiaan Weijts komt er niet op voor. Hans Münstermann ook niet. Gerrit Komrij ook niet, maar dat terzijde.
Gewoon niet onder ogen gehad.
De Librisprijs voor een willekeurig percentage van uw Nederlandse literatuur.
Het doorspelen van de zwartepiet kan beginnen.

Bestaat er echt een schrijver die enige interesse kan opbrengen in wat de firma Libris bezielt?

Toch komt er bij zo'n bericht altijd een vraagje in me op.

Ze zeggen dat het jaarlijkse prijzenspektakel van dat soort firma's mooi is voor het verkopen van boeken en zelfs voor het bevorderen van literatuur.
(Met al die instellingen die Nederlanders hebben voor 'het bevorderen van literatuur' zou je bijna denken dat er vooral onaantrekkelijke boeken worden geschreven.)
Literaire filantropie!

Daarom (dit is het vraagje) vind ik het opmerkelijk dat onder het hele Librisstel niet één brave ziel gevonden kon worden die voldoende geïnteresseerd was in literatuur om een beetje bij te houden wat er in 2008 verscheen. Of welke lacunes de groslijst met gratis (en waarschijnlijk in veelvoud) toegezonden boeken vertoonde.
Fluitje van een cent, lijkt me.

Ze hadden er ook een zonderling die wel eens een boek leest voor kunnen inhuren.

En voorts (vervolg van het vraagje) vind ik het opmerkelijk dat niemand van het hele stel bereid is gebleken zelf een boek te kopen. 't Kan ook zijn dat er nergens een goeie boekhandel te vinden was.

Waarom moeten wij doen wat de firma Libris zelf vertikt?

Landschapjes met boeken (2)

2009-01-29T17:02:00.003Z

Met mijn culturele activiteiten gaat het beroerd. Er zijn hier geen culturele activiteiten. De cultuur, c’est moi. En boeken om te lezen, ach, ik haal vaak alleen de eerste vijf bladzijden. Ik herlees veel ruggen van boeken. De laatste maand bied ik fanatiek mee op eBay, Amerikaanse boeken vooral. De dollar lijkt niets waard.

Ik weet niet of het aan de economische crisis ligt of aan mijn behendigheid en boekenkennis, maar ik heb veel te veel succes. Kopen heet bij eBay ‘winnen’. Ik win Amerikaanse kinderboeken uit de tijd van de burgeroorlog, ik win boeken over stoomlocomotieven, ik win boeken over goochelaars, ik win boeken over homoseksuelen op Capri. Ik koop ze allemaal, als het jasje erom maar mooi is.

Uren besteed ik vervolgens aan het invullen van formulieren om de bureaucratische douanebeambten hier zover te krijgen dat ze al die boeken de grens over tillen. Dan zet ik ze op de plank.

’t Is een bekend verschijnsel, koopaanvallen bij een depressie. Cultuur kun je het niet noemen.

’s Avonds ben ik dolgelukkig dat Eveline uit Connecticut me mailt met de mededeling dat ik een first class buyer ben en of ik haar alsjeblieft positieve feedback wil geven.

In slaap vallen met een intens gevoel van dankbaarheid omdat Eveline uit Connecticut je heeft gemaild, zeg nu zelf, is dat een leven?

eBay zoekt je op met scherpe klauwen en opgesperde kaken. Ik ben naar een eenzame plek verhuisd om aan de verleidingen te ontsnappen. Internetwinkels zijn naar me toegekropen en hebben me omsingeld. Ik hoop dat het snel weer over is.

Tot zover mijn leescultuur. Ik kijk naar de plaatjes in Captain Fritz (Captain Fritz is een hond, ik win ook alle boeken met herinneringen, dagboeken en autobiografieën van honden), ik streel de rug van Longfellow, ik snuif even oude prairielucht op uit Farm Ballads, dat is het.

Voor de helft van het geld mag iemand de troep overnemen.

Landschapjes met boeken (1)

2009-01-29T15:46:00.006Z

Kijkjes in de bibliotheek...

Hoe nu verder?

2009-01-29T09:59:00.002Z

De Wintertuin, Crossing Border, Dichters in de Prinsentuin, Doe Maar Dicht Maar, het Poëziecentrum Nederland, enz., instellingen en organisaties die met 'de' poëzie als excuus min of meer worden gesubsidieerd en die zich in de strijd om de Dichter des Vaderlands vierkant achter één bepaalde dichter schaarden, daarmee al minstens vier dichters schofferend - moeten die nu niet overwegen zichzelf op te heffen?

Eregast

2009-01-08T12:17:00.006Z

Help! Iedereen die dacht dat er nog iets moois en levensvatbaars stak in het instituut van Dichter des Vaderlands moet nu bekennen: de Dichter des Vaderlands is het persoonlijke eigendom van Jan Kok.
Ik had nooit gehoord van een poëzie-uitbater, luisterend naar de naam Jan Kok, maar hij blijkt een eindredacteur bij de NPS, verantwoordelijk voor de verkiezingsuitzending van de Dichter des Vaderlands op 28 januari aanstaande. Iemand dus die bij de publieke omroep over de Kunst gaat en toch een publieke-omroepensalaris verdient. Salarissen die, zoals iedereen weet, niet voor de poes zijn.
Maar Jan Kok heeft honger en hij heeft ook de Dichter des Vaderlands met huid en haar verorberd.

In de Volkskrant van 7 januari verklaarde Jan Kok, die hoogstpersoonlijk de komende Dichter des Vaderlands zal redigeren, regisseren en op de kaart zetten, naar aanleiding van een verzuchting van Dichter des Vaderlands de Eerste, uw aller dienaar dus: ‘De vraag of we Komrij uit Portugal moesten laten komen, is hier nooit ter sprake gekomen. Voor Komrij hadden we op die avond geen rol in gedachten.’ Ze zouden me, legde hij uit, wel hebben binnengelaten als ik in de buurt was, maar ‘vooral uit beleefdheid’.
Jan Kok als poëzieportier.

Vanwaar ineens die ongevraagde schouderklopjes? De aanleiding was mijn verzuchting gisteren, op deze plek, over de belabberde aanpak van de DdV-verkiezing en over het belabberde programma dat die DdV-verkiezing ook ditmaal vast weer zou opleveren, ondanks de royale en deskundige inzet van Jan Kok. Over hoe literatuur in het algemeen op de treurbuis wordt mishandeld.
’t Is nu eenmaal een stokpaardje van me, mijn verbazing over dat eeuwige gesukkel van televisiemensen als ze op het scherm iets moeilijkers moeten presenteren dan een hoop stront en een fles suikerwater.
Ze zijn gul met liedjes en grappenmakers, maar als ze iets met boeken moeten doen, of met gedichten, dan worden ineens angstig en gejaagd alle zandzakken, stopborden en seinlichten in stelling gebracht.
Owee, als de arme kijker eens zou schrikken. Dan zou de arme kijker weglopen. Dan zouden er minder kijkers zijn. Dan zouden er minder advertenties zijn. Dan zouden er minder inkomsten zijn. Dan zou misschien de netmanager of - wie weet! – de eindredacteur beknot moeten worden op zijn onkostenvergoeding.
Cultuurbarbarisme met overheidssteun.
Bij de televisie blijven alleen de schijtlaarzen bovendrijven.

Ik schreef dit langs mijn neus weg en niet ‘woedend’, zoals in het Volkskrantverslagje staat. De hoofdkwestie werd weggemoffeld en het detail in de schijnwerper gezet. ’t Is de vaste gang van zaken in Nederland. Mijn ironische verzuchting dat ik er de avond van de verkiezing best bij had willen zijn om de zaak iets op te vrolijken, maar tja, dat dit voor de portemonnee van Kok en zijn Koksianen vast te bezwaarlijk zou zijn – die verzuchting werd tot de kern van de poedel uitgeroepen.
(Wat een ellende, dat je van je eigen ironie moet gaan uitleggen dat het ironie is.)
(‘De kern van de poedel’ is uit Goethes Faust. Ik ben niet te beroerd voor een beetje uitleg.)
Mijn onvrede met het bestedingspatroon van de televisiebonzen – bakken met geld voor de goorste rotzooi en met moeite een cent voor essentiëler zaken – werd geïnterpreteerd als een persoonlijke verongelijktheid. Er werd een beeld geschetst of ik er dolgraag bij wilde zijn, maar achguttegut de reis niet kon betalen. Ja, of ik van mezelf vond dat ik beslist niet mocht ontbreken, maar dat ik helaas verstek moest laten gaan wegens vergevorderde armlastigheid.
De zielepiet.
Ik had me als het ware opgedrongen en NPS wist van niks, dat was na een paar uur al het beeld.

Ik laat even de volledige e-mailuitwisseling tussen de NPS en mij volgen, zonder achterwegelating van één woord.
Het gaat om mailberichten van 12 december, 29 december en 5 januari.

12 december 2008

Goedemorgen meneer Komrij,

Zoals 4 jaar geleden organiseert de NPS een tv avond rondom de verkiezing van de Dichter des Vaderlands.
Dit programma wordt live uitgezonden op woensdag 28 januari vanuit het Werktheater in Amsterdam.
Bent u in het kader van deze verkiezing en voor gedichtendag in Nederland?
Zo ja, dan zou ik u mede namens eindredacteur Jan Kok en presentator Joost Prinsen graag als eregast willen uitnodigen voor deze avond.

Ik hoor graag van u of u wilt komen.

Met vriendelijke groet

Coby van Dijck
NPS
(tv producer)

29 december 2008

Geachte Coby van Dijck,

Ik ben omstreeks de 28ste januari niet toevallig in Nederland, dus ik
moet verstek laten gaan.

Vriendelijke groet,

Gerrit Komrij

5 januari 2009

Geachte heer Komrij,

Dat spijt ons zeer, dan moeten we het helaas hierbij houden.
Hartelijke groet

Coby van Dijck

Men ziet: ik vroeg niet om geld en er is geen geld geboden. De 250 euro uit mijn verzuchting waren literaire euro’s. Symbolische euro’s. Ironische euro’s. Euro’s om een argument te verduidelijken. Ik heb geen moment het idee gehad dat iemand dit niet zou snappen. ’t Was bovendien een literair foefje om die NPS-lui in bescherming te nemen. Want de toon van de beide brieven van de dienstmaagd van Kok is gruwelijker dan uit mijn weergave blijkt.
Ik hoefde de NPS niet eens de kans te geven een verzoek om reiskosten af te slaan, ze sloegen het al af voor er om verzocht kon worden.
Eregast.
Vrachtwagens met geld worden er bij de NPS doorheen gejaagd, alleen eer kost geen cent.

Nu, ik laat graag aan de lezer over of ‘eregast’ hetzelfde betekent als ‘onder het publiek’ of ‘geen rol’. Voor Jan Kok in elk geval wel. Jan Kok is aldoor eindredacteur van ontelbare literaire progamma’s met uitsluitend eregasten.
Eer is lucht bij die lui.
‘Wat doe jij hier?’
‘Ik wandel zomaar rond. Ik doe wat boodschappen. Ik fluit de meiden na. Ik ben toevallig toch in Nederland en ik denk dat ik maar eens bij de studio van de NPS binnenwip, want ik ben daar eregast.’

Jan Kok heeft nu in de Volkskrant zelf aangetoond wat ik bewezen wilde zien. Van het programma 'de verkiezing van de Dichter des Vaderlands' staat maanden van tevoren het format al vast, de komiek van dienst is uitgenodigd, de vijf sfeerfilmpjes van elk dertig seconden liggen klaar en een vliegende brigade van Bekende Nederlanders is geïnstrueerd om de dichters in de rede te vallen als ze een moeilijk woord dreigen uit te spreken. Op de ochtend na de live uitzending kan de hele programmastaf meteen op vakantie.
Een uitzending zonder ziel. De Dichter des Vaderlands als een stuk kauwgum in regiehanden.
Waarschijnlijk is ook de winnaar al bekend. Kok lijkt me geen type dat van verrassingen houdt.

Alles sterkt mij in het vermoeden dat deze hele verkiezing doorgestoken kaart is. In dat geval zit men helemaal niet verlegen om lessen uit het verleden. Om een eregast die een rol speelt.
Gek, dat vermoedens zo sterk kunnen zijn met zulke zwakke bewijzen.
Ik weet alleen dat mijn vermoedens bijzonder vaak zijn uitgekomen.
Niet altijd.
Dus is het vast goed zoals het is. Een elite van kunstambtenaren heeft er ongetwijfeld meer verstand van dan dat groepje ongeregelde stemmers. Lessen uit het verleden zijn alleen maar strontvervelend. Bovendien is de Dichter des Vaderlands de Here God niet.
De Here God heet Jan Kok.

Nu ernstig. Er wordt door de kunstambtenaren hier en daar nogal smalend gedaan over de inbreng die de twee eerdere Dichters des Vaderlands zouden kunnen hebben. Dat dedain lijkt me misplaatst, al begrijp ik de wens en de noodzaak van alle kunstambtenaren om steeds opnieuw het wiel uit te vinden. Ze hadden met de twee eerdere Dichters des Vaderlands eens om de tafel kunnen gaan zitten. Met een broodje kaas misschien en een glas karnemelk, het hoeft niet per se. Beide DdV’s hebben ervaringen opgedaan, fouten gemaakt, hun neus gestoten. Beiden hebben ze misschien plannen aangezwengeld die nog niet voltooid zijn of signalen opgevangen van mogelijkheden die te verwezenlijken zouden zijn. Beiden weten wat je echt niet nog eens hoeft te proberen. Is het werkelijk zo zot eens een half middagje voor een geheel vrijblijvende gedachtewisseling uit te trekken?
De Dichter des Vaderlands is een persoon, maar ook een instituut.
Er is een wisseling van de wacht, maar er is ook continuïteit.
Het instituut kan slechte dichters overleven. Maar of het ook de cultuurambtenaren overleeft?

Hoe dan ook, alles gebeurt over ieders hoofd heen. Over de hoofden van de dichters. Over de hoofden van de kandidaten. Het instituut van de Dichter des Vaderlands bevindt zich op dit ogenblik, tot mijn diepe droefenis, in een geur van instanties die parasiteren op de literatuur en die hun eigen agenda hebben.

Aan de dichters de eer! Vergeef ze hun euvele moed, als ze om een zakcent bedelen!
Het spijt me dat enkele schatten van mensen mijn taxatie van 250 euro zo letterlijk hebben genomen. Hoewel het een tikkeltje dom blijft om literatuur aan te zien voor dienstmededelingen – ik vind de bekommernis aandoenlijk.
We zijn er met die 250 euro nog lang niet, dat beseft iedereen die wel eens een uitstapje heeft gemaakt. Er komen nog de kosten bij van een geblindeerde limousine (standaard voor de Dichter des Vaderlands) en van een suite in het Amstel Hotel (standaard voor de Dichter des Vaderlands). Wat drank en eten betreft neem ik genoegen met wat Jan Kok krijgt voorgeschoteld.

Begin in Nederland een discussie over principes, en ze struikelen over geld. Alle pausen en kardinalen nog aan toe, wat was de Volkskrant er dit keer snel bij! De krant heeft een reputatie hoog te houden op het punt van misleidende koppen, en daar stond-ie dan, over vier kolommen:

NPS maakt aanval van dichter Komrij onschadelijk

Die NPS flikt het hem, je hóórt het de lezer denken. De alverdelger is gearriveerd. De dekselse Jan Kok zelf. Hij heeft niet alleen de Dichter des Vaderlands geannexeerd, hij is ook nog eens de NPS in eigen persoon.

Dichter onschadelijk gemaakt... Door de man met de flitspuit. Dezelfde flitspuit waarmee ze in televisieland alle kunst en literatuur onschadelijk maken.

Acht jaar lang heeft de Volkskrant het instituut Dichter des Vaderlands geen woord waardig gekeurd. Het was immers mede een initiatief van NRC Handelsblad. En ineens weet het krantje tussen de loftuitingen aan het adres van prins Bernhard en Geert Wilders door honderdvijfentwintig woorden in te ruimen voor de aanstaande verkiezing. Onder gelijktijdige eliminatie van een dichter in de aanval.
Of ik een insect ben.
Het lijkt of hier belediging op belediging wordt gestapeld, schrijft Coen Peppelenbos op zijn Literatuurlog. Het zit er dik in.

Ik weet niet wat het is, maar iedere keer als ik iets verkeerds doe schiet het oude wijf dat de Volkskrant heet wakker. Dat is al jaren zo. De rest van de tijd zit mevrouw te knikkebollen. Ik kan mooi wezen en dansen, ik kan krullen in mijn haar zetten en schitteren, ze verwaardigt zich in haar lethargie niet haar wenkbrauwen op een kier te zetten. Maar zie – één sproet op mijn gezicht, één mankementje en hopla, daar schiet de grijze dame als een vuurpijl overeind. Een leven lang moet iemand het doen met zo’n oplettend wijf. Ocharm. Gelukkig dat ze het grootste deel van haar tijd in totale versuffing doorbrengt.

Op sterven na dode Volkskrant, stik in je koppen! Van beleefdheid ontploffende NPS, rot op met je centen! Lieve kandidaten voor het instituut van Dichter des Vaderlands, stort de inhoud van jullie collectezak op de rekening van de poëzieclub of geef het aan de gulle gevers terug! Ik zit op 28 januari op het strand van Copacabana. Eregast van de altijd weldadige zon.

Dichter des Vaderlands

2009-01-05T20:49:00.004Z

Deze maand vindt op de televisie de verkiezing plaats van de derde Dichter des Vaderlands, en Zij die over de Kunsten gaan bij de televisie hebben me gevraagd bij die avond aanwezig te zijn, 'als ik toch toevallig in Nederland was'.
't Leek me wel iets, ik zou dan eens mooi kunnen zeggen waarom dat hele Dichter des Vaderlands-gedoe me de keel uithing. Waarom al die huichelaars na de moordaanslag op Dichter des Vaderlands de Eerste nu niet ineens opnieuw moesten gaan doen of de poëzie ze een lor kon schelen.
Dat wou ik zeggen, en nog veel meer.
Maar goed, ik woon niet om de hoek.
Bij navraag bleek een vergoeding van de reiskosten onbespreekbaar. Een retourtje Portugal kost in januari nog geen 250 euro. Zoiets fabelachtigs kan er begrijpelijkerwijs niet af. De salarissen van Degenen die over de Kunst gaan bij de televisie moeten ook nog worden betaald. En het zakgeld van Paul de Leeuw.
Ik heb wel eens horen fluisteren dat ze die Paul de Leeuw vorstelijk betalen. Maar dan heb je ook een heel scherm vol.
De Dichter des Vaderlands-verkiezing op de televisie lijkt nu al een magere vertoning en een fiasco van jewelste te worden. Zelfs ik zal daar straks dus niets meer aan kunnen veranderen.

De stoplap van Balkenende

2008-12-20T17:02:00.004Z

Bij het zien van Balkenende in het programma van Pauw & Witteman

Houd een stopwatch bij het pratende hoofd van Balkenende en gegarandeerd rolt daar binnen drie seconden de frase ‘met elkaar’ uit. Ik kan Balkenendes ‘met elkaar’ niet meer horen, noch één van de variaties die ’t veelzijdig heertje daarop in petto heeft. Bij elkaar, tegen elkaar, voor elkaar, naast elkaar. Ik krijg braakneigingen als ik hem voor de zoveelste keer hoor zeggen dat de koningin zo meeleeft met elkaar. Dat we er elkaar alleen met elkaar bovenop kunnen helpen.

Uit Gouden woorden, 2004

Beleefd aanbevelend

2008-12-02T16:43:00.002Z

[Ingezonden mededeling]

Een paar norse mannen op een bankje plus een café, daarmee is een zuidelijk dorp compleet. Iedere schilder van zuidelijke dorpen weet dat. Een streep binnenplenzend licht, een schaduwrijke plataan, voilà. Ha! Daar komt de dorpsgek al aangewaggeld. Achter een gesloten luik gilt een bronstige jongedochter. Zometeen zal er met een professionele zwaai een schaap worden geslacht.
Je kunt er vergif op innemen.
Ook in mijn dorp waaien de bakkersluchten via de bakkersdeur uit de bakkersoven de straat op, knapperig en wel. Ook in mijn dorp slaat de torenklok soms een paar uur over, om bij andere gelegenheden dagen over een uur te doen. Ook in Niemandsdorp dwarrelen de oude verhalen vanzelf omhoog uit de oudemannenkelen en mediteert de hagedis op een verdwaalde molensteen, die gloeiendheet is omdat-ie ligt te bakken in de zon.
Geen vuiltje aan de lucht.
De tijd staat stil. De zon jakkert. De lavendel geurt zwoel. De oude wijfjes hebben nagels met zwarte randen.
Steeds hetzelfde.
Wat mijn dorp bijzonder maakt is...

Druppelsgewijs

2008-11-29T22:17:00.002Z

1
Ik hoor een presentator van een literair tv-programma zeggen tot Naema Tahir: 'Jij schrijft over iemand die wanhopig op zoek is naar wortels.' Ik maak de ontdekking mee van het groenteproza.

2
Polemiek en discussie in Nederland: bellenblazen voor dovemansoren.

3
- 'Had ik maar in de negentiende eeuw geleefd, dan had ik nog veel personeel gehad.'
- 'Dan was je waarschijnlijk personeel geweest.'

Gat in de geschiedenis

2008-11-15T22:57:00.001Z

Net op de dag van de Amerikaanse verkiezingen vertrek ik naar Suriname. Voor een nieuwshongerig type is dat een kwelling. Ik zit in een vliegtuig en in het vliegtuig ben je terug in het stenen tijdperk.
Zo’n apparaat mag een wonder zijn, en gezien het feit dat het zich met vierhonderd inzittenden moeiteloos boven de aarde weet te verheffen maakt ’t welbeschouwd ook tot een wonder. Dan reken ik het mooie uitzicht nog niet mee. Maar je kunt in dat wonder niet telefoneren, de toiletten zijn van kampeerterreinniveau en nieuws op de beeldschermen is er niet. Waar halen ze al die brave filmpjes vandaan? ’t Ergst van alles is het volkomen ontbreken van wereldnieuws. Een halve dag is lang.
Er slingert een Le Monde van gisteren rond die ik dan maar spel. Carlos Fuentes oppert de mogelijkheid van een Al Qaeda-aanslag vandaag. Een andere commentator brengt nog eens in herinnering dat Obama op het laatste moment vermoord zou kunnen worden. Ik zweef er majesteitelijk boven en weet van niets.
Het is een uur rijden van het vliegveld naar Paramaribo. De jungle maakt plaats voor hutten en de hutten maken plaats voor steeds rijker ogende stenen bouwsels. Ik zie branden die in de tropische hitte oplaaien en mannen die zitten te hengelen in de sloot, met hun rug naar de weg. Ik zie Indiase kitschtempels, witte moskeeën in het avondrood en een oud kerkhof dat ‘Welgedacht’ heet. Maar het lot van Obama kwelt me en het besef dat het een hete nieuwsdag is. ‘America makes history’ lees ik op een zuil. ’t Is verdomd niet de eerste keer dat America history maakt, maar toch: pestkoppen.
Ons gezelschap komt aan in het hotel. Er wordt eten en drinken gebracht, maar het televisiescherm in de lounge lonkt. Er bewegen danseressen op, er volgt reclame voor een Chinese toko in de Hartebloedstraat, maar geen nieuws. Het is een bejaard toestel, begrijpen we.
Op de hotelkamer gaat het beter. Meerdere zenders, waaronder BVN, het Beste van Vlaanderen en Nederland. Amerikaanse verkiezingen vallen blijkbaar onder Nederland. Hilversum heeft er weer een familiefeestje van gemaakt, met de vaste jongens, die voornamelijk in de weer zijn te laten zien met hoevelen ze naar New York zijn getrokken.
’t Is nog te vroeg voor een uitslag en ik val in slaap. Om vijf uur in de nacht sta ik op. Ik voel dat het zover is. Obama leeft en heeft dik gewonnen. Oeff.
Bij het ontbijt zegt een blanke man uit ons gezelschap tegen de zwarte serveerster: ‘Hartelijk gefeliciteerd met de overwinning van Obama.´
‘Jullie gefeliciteerd,’ antwoordt ze, zonder een moment van aarzeling.

Knuffelhomo's

2008-10-18T13:58:00.004+01:00

Ja, dat doet maar. Ongevraagd door het COC gepikt, maar niettemin aanbevolen:

Waarom zijn Nederlanders zo dol op homoseksuelen?

Zinloze boekjes

2008-08-19T17:12:00.002+01:00

De titel van het onderste zinloze boekje luidt in vertaling: 'Dient de getrouwde man zijn vrouw al of niet te slaan?'

Niets aan de hand

2008-08-18T19:12:00.003+01:00

Femke Halsema noemt Wijnand Duyvendak een buitengewoon integer persoon. Niets aan de hand. De columnist Rikus Spithorst verwijt Femke Halsema dat ze een persoon die oproept om in petroleum gedrenkte vodden bij de medemens door de brievenbus te duwen, gevolgd door een lucifer, enfin, hij verwijt haar dat ze zo'n persoon een buitengewoon integer persoon noemt. Niets aan de hand.

Rikus Spithorst vervolgt met: 'Ik zou het erg toejuichen als iemand eventjes buitengewoon integer het woonadres van Femke Halsema opsnuffelt, en die tent buitengewoon integer in de fik steekt.' Ik citeer letterlijk. Niets aan de hand. Rikus Spithorst bedoelt de spot te drijven met dat buitengewoon integere dat zo makkelijk in de mond werd genomen. Hij bedoelt te benadrukken dat snuffelen en in de fik steken niets met integriteit te maken hebben, laat staan met buitengewone. Alleen een slechte lezer kan er een oproep tot brandstichting in zien.

Toegegeven, Rikus Spithorst helpt de slechte lezer een handje. 't Is eenvoudigweg beroerd geformuleerd, al doet de would be-satiricus door het herhalen van 'buitengewoon integer' toch nog wel een beetje zijn best. Sinds wanneer is beroerd formuleren een reden om naar de rechter te lopen?

Dan krijgen de rechters het druk.

Duyvendak revisited

2008-08-16T10:05:00.002+01:00

Ik vond dit artikel terug, gepubliceerd in 1988 in NRC Handelsblad onder de kop Een en ander. Bij mijn weten kwam het nooit in een boek terecht. Gisteravond in Nova riep een Amsterdamse groenlinkser, net als Duyvendak neergedaald in de riant gesubsidieerde politieke til, op tot een discussie over ‘het onverwerkte verleden’ van de jaren tachtig. Die discussie zou dan vooral ‘evenwichtig’ moeten zijn. Ziehier hoe in 1988 al een poging tot evenwichtigheid werd ondernomen.

1.
Na een inbraak, vorig jaar, bij het ministerie van Economische Zaken werden in het blad Bluf! allerlei geheime documenten gepubliceerd. Nog onlangs, in het juli-nummer van dat blad, volgde onder de kop ‘Inbreken kan iedereen’ een uitgebreide lijst met namen en adressen van medewerkers van het ministerie, met daarbij de data waarop deze mensen met vakantie zouden zijn. ‘Namenlijsten’, zo luidde een ander krantenbericht, ‘van topambtenaren met de aanmoediging die lastig te vallen.’
Het naakte terrorisme is onder ons en elke golf van verontwaardiging blijft uit. Wat krantenberichtjes, en je hoort er niet meer van. Men is in Nederland altijd thuis voor een rel, en of het nu gaat om een kroonprins die een reclameshirt draagt of om een foutief geciteerd gedicht op het bankbiljet van tweehonderdvijftig gulden, het land staat er van op zijn achterste benen. Je krijgt er duizenden de straat op om te protesteren tegen regimes die er niet zijn in landen waarvan niemand weet waar ze liggen, maar als een dollemansbende van idioten zich boven de wet stelt en openlijk tot beroving en molestering van onschuldige mensen aanspoort, volgt er een complete stilte. Het geringe rumoer naar aanleiding van die laffe, rancuneuze hitserij, het verbaast me werkelijk meer dan ik zeggen kan.
Je zou zeggen dat het bestaan van zo’n groep de regering gebiedt de grootste waakzaamheid in acht te nemen, geen tegenmaatregel onbenut te laten en het hoofd pas op het kussen te leggen wanneer die complete Bluf!-bende is opgerold en tot dertig jaar dwangarbeid is veroordeeld op het duivelseiland Pampus. Een behoorlijke democratie heeft er recht op dat zulk krapuul met man en macht aan het maatschappelijk verkeer wordt onttrokken om zandafgravingen te verrichten en spoorbanen aan te leggen. Wie tot geweld oproept tegen willekeurige staatsambtenaren is in staat morgen het parlementsgebouw in de as te leggen.
Intussen doet de regering of ze doof is en besteedt al haar kostbare tijd en energie aan het redekavelen over iets onbenulligs als euthanasie. Ik bedoel niet dat het vraagstuk of men al of niet euthanasie zal plegen onbenullig is en geenszins de moeite waard om over na te denken, maar wel dat het als politiek probleem een probleem van niks is. Uiteindelijk zal de liberaal handelen volgens zijn liberale geweten – als zich dat nog ergens schuilhoudt – en de katholiek doen wat de bisschop hem opdraagt, en geen van beiden hoort elkaar daarbij de les te lezen.
Ook vraag ik me af of de kranten niet ernstig buiten hun boekje gingen door zo verlekkerd gedeelten uit de publicaties van de actiegroep ‘De Wraak van Jhr. Mr. de Brauw’ af te drukken. Het beroep op de persvrijheid lijkt me huichelachtig. Een krant heeft, net als elke burger, de plicht zich aan de wet te houden en de onderhandelingen van zijn regering of de veiligheid van zijn staat niet in gevaar te brengen. Een krant die, hoe indirect en tersluiks ook, terrorisme steunt brengt zijn eigen vrijheid in gevaar. De lafheid van dit soort terroristen blijkt vooral uit hun anonimiteit, en het blijft een goede gewoonte, voor iedereen, een anonieme vijand geen ruimte te gunnen.
De regering slaapt en de pers, onder het mom van heimelijk leedvermaak, vergoelijkt het geweld. Zonder een tegenstem, zonder enig fronsend commentaar, zonder enige verontwaardiging zal dat geweld toenemen en ons van binnenuit vernietigen. Pas als het te laat is zal het krokodillentranen vloeien.
Wat zijn we toch een dom, argeloos volk.

2.
Na een inbraak, vorig jaar, bij het ministerie van Economische Zaken werden in het blad Bluf! allerlei geheime documenten gepubliceerd. Nog onlangs, in het juli-nummer van dat blad, volgde onder de kop ‘Inbreken kan iedereen’ een uitgebreide lijst met namen en adressen van medewerkers van het ministerie, met daarbij de data waarop deze mensen met vakantie zouden zijn.
Het naakte terrorisme is onder ons. Gelukkig blijft elke golf van overreactie uit. Wat krantenberichtjes, en je hoort er niet meer van. Het is voor een land dat altijd thuis is voor een rel een verheugend bezonnen houding. Er hoeft hier maar een lid van het koninklijk huis een al te menselijk gedrag te vertonen of iedereen staat op zijn achterste benen. Er deugt geen teksteditie in onze literatuur maar zodra er een verminkt gedicht op een bankbiljet staat zien de krantenkolommen groen van woede. De mensen gaan hier massaal en gek van enthousiasme de straat op om te protesteren tegen regimes die er niet zijn in landen waarvan niemand weet waar ze liggen, maar als een dollemansbende van idioten zich boven de wet stelt en openlijk tot beroving en molestering van onschuldige mensen aanspoort doen ze gelukkig net of hun neus bloedt. Het geringe rumoer naar aanleiding van die laffe, rancuneuze hitserij, het zorgde ervoor dat ik mijn vertrouwen in de kracht van onze democratie niet verloor.
Als de regering immers had uitgepakt met veel machtsvertoon en een overdaad aan tegenmaatregelen zou die complete Bluf!-bende zijn Pampus- en Madurodam-dimensies hebben verloren en als reële vijand zijn gedemoniseerd. Ze hadden van sukkels duivels gemaakt. Het is beter dat zulk krapuul van het bestaan van een parlement niets afweet dan dat het, door een te opzichtige belangstelling van de kant van de politiek, de vaste verblijfplaats ervan ook nog eens op een presenteerschaal krijgt aangereikt.
De regering negeert zo’n ongewassen groep doelbewust. Het eindeloos ouwehoeren over zaken die uit het niets komen en tot niets leiden, het is haar beproefde en niet te evenaren afleidingsmanoeuvre. Ze doet liever of ze zich over een kwestie als euthanasie druk maakt. Ik wil niet zeggen dat die als politiek probleem geen drukte verdient, een kabinet kan er mee staan of vallen. Maar op de vraag of men al of niet euthanasie zal plegen heeft uiteindelijk geen reglementering invloed.
Ook de kranten leggen een groot verantwoordelijkheidsgevoel aan de dag door zo summier uit de publicaties van de actiegroep ‘De Wraak van Jhr. Mr. de Brauw’ te citeren. Men neemt de druk van de ketel en maakt een ondergrondse bedreiging onschadelijk door er een publieke curiositeit, niet meer dan een eendagsvlieg, van te maken. Het is de zegen van de persvrijheid. Een krant heeft de plicht, net als elke burger, met open vizier te strijden en niet te verzwijgen wat men liever niet wil horen. Juist door de aandacht van de media, met hun hang naar informatie, verbleekt elke anonimiteit tot lafheid.
De regering onderneemt geen overdreven actie – zinloos omdat ze terroristen in hun eigenwaan zou stijven – en de pers doet niet aan een zelfcensuur die alleen maar suggestief zou werken. Zonder enige tegenstem, door doodgewoon de andere kant op te kijken, zal het geweld als vanzelf verslappen en een zachte dood sterven. Door niemand betreurd.
Wat zijn we toch een wijs, voorzienig volk.

(1988)

Armoedegrens

2008-07-05T22:09:00.002+01:00

Toen hij zijn vrouw naar de Lidl had gestuurd omdat de vaatwasparels daar 30 cent goedkoper waren, begaf hij zich met 150 toiletrollen op weg naar het voetbalstadion.

Panta rhei

2008-07-05T22:01:00.001+01:00

Als je bedenkt dat het heel dicht bij iemand komen erotisch is, en dat je het dichtst bij iemand komt als je iemand doodt, als je bedenkt dat het doden van duizenden een duizendmaal groter machtsgevoel en erotische oppepper moet geven en dat deze sensatie met tienduizend, honderdduizend, een miljoen doden alleen maar navenant toeneemt, als je bedenkt dat we over de mogelijkheid beschikken om in onze fantasie steeds weer de herinneringen aan die miljoen doden levend te houden zonder meteen naar de wapens te grijpen, dan begrijp je niet dat presidenten en koningen niet voor het oog van de camera klaarkomen wanneer ze weer eens een krans leggen bij een oorlogsmonument.

Archiefservice

2008-05-30T17:06:00.002+01:00

Beurskens is vergeetachtig. Hij verzuimt erbij te vermelden dat hij pas kenbaar maakte uit alle bloemlezingen te willen die ik ooit maakte of ooit nog zou maken toen ik een artikel publiceerde over zijn laatste roman, hoe heette die ook alweer. Dat moet in 2006 zijn geweest. Meteen na de publicatie begon hij te klagen bij mijn uitgever. Schuimbekken mag je het gerust noemen, terwijl 't toch een heel mild artikel was.
Het is nooit gebundeld, dus voor het gemak laat ik het hier even volgen.

De lezer verkeert in een crisis, geloof me. Ik ben zelf lezer. De lezer wil een mooi boek van een goed schrijver, of een goed boek van een mooi schrijver, meer niet. Een boek uit het middenveld, het veld waar de punten worden gescoord en de klappen uitgedeeld. Maar de lezer krijgt boeken uit de zijlijn voorgeschoteld, uit regionen ver achter de zijlijn. Ik bedoel niet de boeken van excentrieken of idioten, die vormen het geheime middenveld, het schaduwmiddenveld, ik bedoel de maakboeken, de would-be-boeken, de ophoestboeken, de instantboeken, de boeken die dik maken en vadsig.

Aan de ene kant van de zijlijn bevindt zich de leesvoerfabriek, een globale industrie die op volle toeren werkt. Stel u alle romanschrijvers voor, duizenden in Frankrijk en duizenden in Duitsland, duizenden in Scandinavië en ook in Nederland een schrikwekkend aantal, die op dit moment op hun hoofd krabben en aan het tikken, dicteren en neerpennen slaan om ons ook het komende seizoen van tienduizenden nieuwe romans te voorzien! Bij de aanvang van elk leesseizoen bevangt me een romanfobie.
Achter de andere zijlijn zijn de priegelaars bezig met de voorbereiding van hun verrassingen. De schrijvers van de campus en het laboratorium die taalzwangere cocktails brouwen om er hun uitleggers mee dronken te voeren. Hun boeken bereiken ook boekhandel en krantenredactie maar zijn bedoeld om, over de hoofden van de lezers heen, rechtstreeks het zenuwcentrum te raken van de andere bewoners van campus en laboratorium. Boeken van academici die zich, de brede baan en het weidse gebaar versmadend, storten op de vierkante centimeter om daarin meer wijsheid, versleutelingen en verwijzingen onder te brengen dan wij arme, gemiddelde lezers kunnen verwerken. Boeken die appelleren aan puzzeldrift, meerduidigheidsdeficiënt en orakelbehoefte.
Naast de leesvoerfabriek de sekte van de navelstaarders.
Twee uitersten van een regenboog.
De roman Albinoziel van Huub Beurskens is exemplarisch gepriegel.

Terwijl de vertellers hun lezers denken te boeien met een woeste driehoeksverhouding of een dolzinnige depressie, met overspel of huisvrouwen-revolte, meent Beurskens zijn lezers te kunnen vangen met metamorfosen, anagrammen, perspectiefverschuivingen, persoonsverwisselingen, gender-uitruil, trompe-l’oeils, translocaties, spiegeleffecten, herhalingen, palimpsesten en tijdsomkeringen. Hij voert een uitgever op die een brief schrijft aan een auteur, alias kunsthistoricus, die in Zwitserland een manuscript onder zijn beheer heeft gekregen, waarin verschillende mensen die zichzelf niet zijn en ook elkaar niet zijn in drie al of niet verschillende tijdsperioden zichzelf en elkaar bekijken of juist niet bekijken of achterstevoren bekijken, waarna de kunsthistoricus in een quasi-wetenschappelijk commentaar de personen koppelt aan artistieke modernisten en in een quasi-essayistisch antwoord aan de uitgever tussen de regels door verklaart dat hij het wel eens over zichzelf en zijn Limburgse jeugd gehad kon hebben – om uiteindelijk te ondertekenen met Leonard Liebezeit, het anagram van Tedere Albinoziel, de hoofdfiguur of zijfiguur of liefdesfiguur of blancofiguur uit het eerdere Zwitserse manuscript. Zoiets.
Ren naar de boekhandel!

Huub Beurskens moet wel een dichter zijn. In zijn boek schieten dropwaterkleurige eucalyptusbomen uit de grond en we komen er zinnen tegen als ‘Druifhyacinten bloeiden diepblauw in de greppels’ en ‘Bliksemkronkels kraakten de blauwzwarte lucht’ en ‘De wind tilt broze asvlinders uit de bak’.
Straks is het boek nog uitverkocht.
’t Hele verstoppertje-gedoe, de zelfrelativerende commentaren, het meta-literaire tegen elkaar uitspelen van fictie en autobiografie en de zware symboliek kunnen niet verhelen dat het uiteindelijk draait om die ene bekentenis, grondig verpakt en van de nodige artistieke en burgerlijke excuses voorzien, dat het je bij de strot grijpt ‘wanneer een hemelse gestalte van vlees en bloed in je leven verschijnt op een ogenblik dat je er zevenendertig jaar te laat voor bent’.
Lerarenverdriet. Ouwemannengesop.

Even heeft de schrijver het zelfs over zijn ‘beurse, lichtschuwe albino-ziel’. Je mag in een boek met zoveel naamspelletjes daar gerust een verwijzing naar Beurskens in zien. Even ook heeft hij het over ‘particuliere zieleroerselen’. Het vliegt voorbij, de afstand tussen oude man en jong ding wordt gered, ook letterkundig: ‘Ik bespeur een prettige endogene tinteling in mijn scrotum die gepaard gaat met een lichte sensatie van acrofobie.’
Dat wordt straks niks in bed, dat spreekt.
Albinoziel is bedoeld als een constructie met één kiertje om ons doorheen te laten kijken. Maar er valt niets te zien. De kier laat je onberoerd.

Tot vervelens toe hoor je palaveren over crisissen waarin schrijvers verkeren. Nu eens hebben ze dit, dan hebben ze dat. Of ze kunnen even niet schrijven, of ze verbeelden zich dat ze even niet kunnen schrijven, of ze schroeven hun ambitie steeds hoger op zodat ze het zelf niet meer kunnen bijbenen, of ze laten zich afleiden door verzoeken om van alles en nog wat, maar wie schenkt eindelijk eens aandacht aan de lezerscrisis? Lezen willen de mensen, ze snakken naar boeken. Boeken doen ze goed en boeken staan ze goed – dan is het toch godgeklaagd dat uitgerekend een boek ze kopschuw voor boeken zou maken?

Ruiterlijke erkenning

2008-05-30T13:06:00.002+01:00

De onvermoeibaar vertaalde poëet Huub Beurskens schrijft op zijn weblog:

Zo staan er enkele gedichten van mij in de bekende bloemlezing van Gerrit Komrij. Ik wou en wil die gedichten daar niet in hebben. Niet alleen is de keuze ervan slecht: de bloemlezer toont met die keuze een gebrek aan smaak of hij is perfide. Om toestemming is mij niet gevraagd. Ik wou nooit en ik wil nimmer in die bloemlezing. Ik wil eruit! Beter vergeten dan met gebakken peren in de Komrij gezeten.

Fijn uit zijn eigen mond te horen dat hij minstens 'enkele' gedichten heeft geschreven die hij zelf het aanzien niet waard vindt.

Misère

2008-05-25T10:17:00.004+01:00

Mei is de maand waarin de uitgeverijen afrekenen. Van De Nederlandse poëzie van de twaalfde tot en met de zestiende eeuw en De Nederlandse poëzie van de zeventiende en de achttiende eeuw, die alleen in een cassette verkrijgbaar zijn, werden er in het hele land in het hele jaar 24 verkocht. Het commentaar bevriest in mijn keel.

Jezus leeft

2008-05-16T09:53:00.002+01:00

Eimert van Middelkoop gelooft in de zoon van God. Eimert van Middelkoop gelooft dat God junior aan een kruis is gestorven om o.a. Eimert van Middelkoop van dienst te zijn. Eimert van Middelkoop gelooft in de opstanding en het eeuwige leven. Eimert van Middelkoop gelooft in gezamenlijke broodmaaltijden waarbij o.a. God junior wordt genuttigd. Eimert van Middelkoop gelooft in vergiffenis en naastenliefde. Eimert van Middelkoop stuurt jongens naar een woestijn zonder waterleiding en electriciteit om er schooltjes voor fantoomleerlingen te bouwen. Eimert van Middelkoop stort tranen bij de dood van jonge soldaten. Eimert van Middelkoop gelooft in clusterbommen.

Uitvinder gevraagd

2008-05-16T09:15:00.003+01:00

Nuttige en inmiddels dringend gewenste uitvindingen. Een computer voor schrijvers en tekenaars die bij aanraking door de politie spontaan ontploft. Een mobiele telefoon, idem dito. Een noodvibrator voor het prikkelen van laatste hersenresten, te bezorgen bij het OM. Een jagershoedje met propeller voor Hirsch Ballin, zodat hij de lucht invliegt. Een oplosmiddel voor imams.

Groeten van Hoeve Verdonk

2008-04-22T08:40:00.003+01:00

Foto: René Maltête

Amsterdam Wereldboekenstad

2008-04-21T11:16:00.004+01:00

Wat een slap en ongeïnspireerd gedoe, die aanloop tot Amsterdam Wereldboekenstad. Een boek? Geen idee. De organisatie, geheel in de lijn van de verwachting 'projectbureau' geheten en volgens de website van Amsterdam Wereldboekenstad bestaande uit Lidy, Willemijn, Maaike en Marieke (als iets je niet écht kan schelen laat je het voor honderd procent aan de meisjes over) heeft gekozen voor iets vaags als vrijheid van meningsuiting. Daarvoor zijn als 'ikonen' (het staat er) uitgezocht Spinoza, Anne Frank en Annie M.G. Schmidt. Twee van de drie is jood, twee van de drie is vrouw, je voelt dat daar uitgebreid over is nagedacht.

Van Annie M.G. Schmidt weet ik alleen dat ze lang in Frankrijk heeft gewoond en op haar oude dag naar Nederland terugkeerde omdat ze zo naar de Afsluitdijk verlangde.

Het was voor de organisatoren een vereiste dat de ikonen 'diverse doelgroepen' zouden aanspreken. Het staat er. Op de site van de meisjes. Ik mis Joop Braakhekke, namens het kookboek.

Waar valt een glimp op te vangen van wat Amsterdam de eeuwen door tot een waarachtige boekenstad heeft gemaakt?

Allerlei handige subsidiesnuffelhonden zijn door het projectbureau in staat gesteld iets te organiseren. Dat krijg je als niemand een idee van zichzelf heeft. 't Is alles even verantwoord geworden en vooral zo ruim en zo hyperdivers en zo joods-feminien-allochtoon mogelijk. Een stel vooral ongevaarlijke of gewoon publieksvriendelijke scribenten hebben ze aangetrokken om zich gratis of bijna gratis ter beschikking te houden. Ik heb niets tegen correctheid, maar sommige correctheid is robotcorrectheid.

Stoot geen mens voor het hoofd. Vergeet het ongemakkelijke verleden. Houd schrijvers en boeken op een afstand, zo ver mogelijk. Voor je het weet moet je het over echte schrijvers en echte boeken hebben.

't Is een treurige optocht van minkukels en bemoeiallen.

Om toch nog iets voor de arme boekwinkels te betekenen heeft een subsidiesnuffelbedrijf bordjes met OPEN en DICHT ontworpen, met teksten van Ted van Lieshout en Leo Vroman. Zie hier de laatste nieuwsbrief van Amsterdam Wereldboekenstad voor de wondersjieke uitvoering. Ted van Lieshout, de klokkenluider van de kleine bedragen, ken ik als een fenomenale letterenbestuurder die onlangs nog flink zijn best heeft gedaan een boek uit de handel te laten nemen en Leo Vroman woont al een volle eeuw in Amerika.

Gelukkig weet de site van Amsterdam Wereldboekenstad op deze dag van de opening ook nog iets moois te berichten. De stadsdeeldichter van Amsterdam Noord Adri Slomp heeft zich tot een gedicht laten inspireren. Wim Moerenhout, 'de grijze dichter van Osdorp', heeft eveneens gereageerd en maar liefst drie gedichten ingestuurd. Maar de prijsknaller komt nog.
Stadsdeeldichter ZuiderAmstel Karel N.L. Grazell, 'die het allereerste gedicht over Amsterdam Wereldboekenstad schreef', heeft inmiddels zijn tweede gedicht voltooid!

Het staat er. Op de voorpagina van Lidy, Willemijn, Maaike en Marieke. Goddank! hoor je ze verzuchten. Missie geslaagd. 'Aan de Amstel en aan 't IJ, daar doet zich heerlijk open, zij die als keizerin de kroon draagt van Europe.'

Zelf een bundel maken

2008-04-10T13:09:00.001+01:00

Slaap Zacht

2008-03-27T00:49:00.001Z

De Hollandse politici, om eens een rotballetje op te gooien, de Hollandse politici bijvoorbeeld hebben er een handje van verschijnselen van nu te bestrijden met maatregelen van vroeger. Over rassenrellen en golven van criminaliteit druppelen ze Haarlemmer olie. Of ze noemen het geen rassenrellen en criminaliteitsgolven, maar tekortschietende voorlichting en incidenten, het sussende taaltje is omnipresent. Of ze kopiëren de maatregelen van hun grote broers uit het buitenland, gereedschap dat ze niet kunnen vasthouden, omdat ze niet over de spieren van hun grote broers beschikken.

Normen en waarden willen de heren ons in hun dekselse goedheid en naïveteit opleggen. Mooie praatjes verkopen ze ons over de bestrijding van de verloedering. Intussen hebben ze geen idee wat verloedering en het ontbreken van normen en waarden aan de Andere Kant precies inhouden.
Ze roepen publiekelijk de hulp in van computers en internet – typisch de reflex van bedaagde heren – en denken al heel wat tot stand gebracht hebben door ‘gegevensbestanden aan elkaar te koppelen’. Daarmee hebben ze nog geen vat op de bewegingen, bedoelingen en strategieën in de hersencellen aan de Andere Kant.
't Kabinet, een collectie inadequate heertjes en onwaarschijnlijk oubollige vrouwtjes, voorgezeten door een wereldvreemd vlieggewicht.
Suja, suja.
Het onweert buiten.

Dolle kieviet

2008-03-26T22:40:00.002Z

Pogingen om populisme te koppelen aan eendracht en trots, om het te associëren met gezellige deuntjes of onschuldig volksvermaak, vertroebelen de zaak alleen.
De gewone man hield er altijd ook minder gezellige deuntjes en minder onschuldig vermaak op na. Er wordt het volk veel rotzooi voorgezet, zoals men een hond die best kaviaar zou lusten een bord darmen gunt, maar wat uit het spijsverteringstelsel van het volk zelf komt is ook niet mis.
Het strelen, vleien, likken en dingen naar de gunst van de grootste gemene deler is steevast een eigenschap van lieden – uit de politiek, de amusementsindustrie, de televisiewereld – die niet onder het volk wonen en ook niet onder het volk zouden willen wonen. Types die geen idee hebben hoe het volk ruikt en aanvoelt en die niettemin precies pretenderen te weten wat volk is.
Ze hebben weet van de voordelen van het getal, dat is alles.
Ze hebben een godvergeten maling aan de gevaren en de risico’s.
Ik ben tussen het volk opgegroeid. Geboren in een socialistisch gezin, in een arbeidersdorp dat voor en tijdens de tweede wereldoorlog het hoogste percentage NSB’ers van Nederland bezat.
De NSB’ers doken vervolgens onder.
De twintig jaar daarop woonde ik in het hart van de Kinkerbuurt, in de periode dat linkse politici, in hun oneindige goedheid, via de praatdemocratie en de tekentafel aan bepaalde wijken ongevraagd de rol van getto opdrongen.
Tweemaal twintig jaar aan geluiden, opinies, scheldpartijen, gemor, onderduikers en doodlopende initiatieven. Minachting voor het volk is me vreemd, maar wie ogen en oren had kon weten wat er broeide en naar welke kant de schaal doorsloeg.
Alleen de politici, de politici wisten van niets.

Toen kwam ook voor hen de zon op.
Een inhaaloefening. Schoksgewijs.
Ineens zwermden ook de politici als idioten uit over het brede pad, dat al hoog en breed door commercie, amusement en pienterder volksmenners was ingeslagen.
Ze struikelden over elkaar, de politieke diertjes.
Ze roken het voordeel van het populisme – stemmenwinst, warm mensenbad – en ze herkenden opnieuw de gevaarlijke kanten niet.
Het populisme werd de schaduw, de dubbelganger, de meeloper, de lachspiegel van de democratie.

Iedereen begon als een dolle kieviet populisme en democratie door elkaar te halen. Het ene begrip vrat het andere op en er ontstond grote verwarring over de naam die men de overlevende – het nieuwe kindje – zou moeten geven.
Sommigen blijven volhouden dat het schepsel democratie heet.
Als dat zo is, vormt democratie ons grootste gevaar.

Uit een warm hart

2008-03-26T20:55:00.002Z

Zelfs al erkennen we dat hier en daar nog iets van een democratie nasuddert of dat het lauwe lijk eventueel! met vereende krachten! met bovenmenselijke inspanningen! op de lange termijn! weer adem ingeblazen zou kunnen worden, dan nog zullen die laatste levenstekenen worden vernietigd door het populisme.
Met het woord populisme drijft niemand de spot. Met het woord elitair, ja, met het woord intellectuelen, ja, met de woorden vrijheid van meningsuiting, ja, maar niet met het populisme.
’t Wordt zelfs als een best gezellig woord beschouwd, een achtergrondmuziekje waar je verder niet bij stil hoeft te staan. Een knusse molen waar ieder wel een kleine tik van heeft meegekregen.
Populisme lijkt verexcuseerbaar. Niet chronisch. Niet besmettelijk.
Onze algehele omhelzing van het populisme maakt duidelijk hoezeer we ons gevoel voor grenzen hebben verloren. Pijnlijker dan wat ook.
Niet alleen de politici capituleerden klakkeloos en smadelijk. Ook de kunstenaars, de schrijvers, de journalisten, de commentatoren, de bazen van de universiteiten, de heren van het onderwijs gaven zich over, allen die het beter zouden moeten weten.
‘Beter weten’ alleen al. Drijf er de spot mee en je krijgt de handen op elkaar.
Probeer het gelijk te stellen aan betweterij en de wereld is het met je eens.
Beter weten riekt naar intellect. Beter weten riekt naar moeilijkheidsgraad. Beter weten riekt naar stemmenverlies.
Owee.
Populisme werd lijnrecht tegenover het elitarisme geplaatst: een arglistige, maar beslist geniale zet van al degenen die er belang bij hadden.
Het woord elite alleen al. Drijf er de spot mee en je krijgt de handen op elkaar.
Omdat elitair zo door en door slecht is moest er wel iets waardevols aan het populisme kleven. Voor links en rechts en alles wat daartussen zat bleef elite het scheldwoord bij uitstek. Met elitair vertoon klop je het volk geen geld uit de zak.
Ik ben een definitie schuldig. Populisme komt neer op het opvrijen van de massa om er beter van te worden. Populisme komt neer op het lippendienst bewijzen aan de gewone man zonder onderscheid te maken tussen domme, slimme, hardwerkende, luie, rancuneuze, tolerante, humane en debiele gewone mannen. Populisme komt neer op totale minachting voor de gewone man.
Populisme is een schijnvertoning.
Populisme is wat ik het meest haat van al.

Boekenweekdier

2008-03-12T16:53:00.002Z

Als ik deze week afhankelijk was geweest van de treurbuis voor mijn opinie over de Nederlandse literatuur zou ik me brakend van de Nederlandse literatuur hebben afgewend.

Mijn God, wat was er deze week veel literatuur op de treurbuis. Dat alleen al. Te veel. Eerst maandenlang niks en dan plotseling, hopla, pompt u maar. Daar zal die funeste, allesverwoestende CPNB weer achter hebben gezeten. Met de geldzak. Vanwege de Boekenweek.

Eerst had je de Leescoupé. Over dat programma kunnen we beter zwijgen. Het gaat niet uit van één gedachte, het hinkt niet op twee gedachten, het strompelt op helemaal geen gedachte. Het is honderd procent gênant. Het is nikser dan niks.

De avond erna had je de Avond van het boek. Aangekleed kwisje. Schrijvertjes onder een rieten afdak op een haastig in elkaar getimmerde tribune. Schrijvende schapen die, telkens als ze aan de beurt zijn, per persoon niet meer dan drie woorden achter elkaar mogen zeggen. Slappe vraagjes. Schnabbelpresentator. Giechelende jury. Zak met lucht. Let wel, hier vertoonde zich de fine fleur van de letteren. Er zat zelfs een hoogleraar bij in de literaire kritiek.

De dag erna had je het Boekenbal. De nog finer fleur. De finste van de finste fleur. Nog stupider vragen van de journalisten en nog wanhopiger oneliners terug van de ondervraagden. Een krakkemikkige optocht van aardappelzakken. Het jaarfeest van de Boeren- en Tuindersbond. Innige tevredenheid met zichzelf.

Als dit alles was wat ik meekreeg van de literatuur zou ik meteen economie gaan studeren.

Covers with books (18a)

2008-03-09T12:33:00.005Z

Met Knipoog naar BoekenDingen.

Rita de Hork

2008-03-06T23:20:00.002Z

Vóór alles geldt de hoffelijkheid jegens de mensen die er anders over denken of die uit een andere wereld komen. Vóór alles geldt de wet dat vreemdelingen heilig zijn.
Katholieken, Turken, Limburgers, Koerden, niemand is bij voorbaat van de beschaafde wereld uitgesloten.
De politiek lapt die wet nu op grote schaal aan zijn laars.
Het meest verontrustende is dat ook de linkse en traditioneel liberale partijen op dit punt volkomen de kluts kwijt zijn.
Als losgeslagen beesten.
Wat de leiders van de PvdA en de VVD tot hun kiezers en hun achterban (die niet altijd samenvallen) zouden moeten zeggen is: Godverdomme, laat het uit je stomme kop jullie stomme poten uit te steken naar vreemdelingen, hetzij hier op doorreis, hetzij bij ons herberg en beschutting zoekend.
Wij, burgers, zouden de politici heel wat minder onderdanig moeten toespreken en het beest bij zijn naam moeten noemen. Verdonk, zouden we behoren te zeggen, jij hork, jij trapt op eeuwige mensenwetten. Evenveel gevoel zit er in je horkerig lijf dan bloed in een rotsklomp.

We zeggen het niet. We hebben het behoorlijk gedefinieerde fatsoen opzij gezet en er het vage begrip voor teruggekregen.
Het woord fatsoen alleen al. Drijf er de spot mee en je krijgt de handen op elkaar.
Het woord respect alleen al. Drijf er de spot mee en je krijgt de handen op elkaar.
Onhufterigheid, alleen zo’n woord hoor je af en toe nog.
Het geldt voor links en voor rechts en voor het midden. Als elementaire eigenschappen van de democratie geridiculiseerd moeten worden is het onderscheid tussen de politieke partijen opgeheven.
Dan kunnen we net zo goed ook het woord democratie vergeten en overstappen op de eenpartijenstaat.
Het grootste bewijs voor het einde van de democratie is wel dat er zoveel over democratie wordt gepraat. Geluld, geleuterd, gezeverd, mag ik wel zeggen.
Zwevers troef, en een definitie ho maar.

Met democratie als woord wordt niet de spot gedreven. Het woord danst op ieders lip. Er worden veel, heel veel monologen gewijd aan de toestand van de democratie. Alleen al daarom zou je nattigheid moeten voelen.
Zoveel mooie en brave woorden wijd je alleen aan een overledene.

Vrijheid van klankuitstoting

2008-03-06T23:01:00.004Z

Luiheid en onverschilligheid vormen de smeerolie van de maatschappelijke discussie, of liever gezegd van wat doorgaat voor maatschappelijke discussie: niets hoeft meer gedefinieerd te worden.
Het songfestival ressorteert onder het hoofdstuk kunst, de Marokkaanse puber die het moeilijk heeft zijn plaats in de wereld te vinden en die op zijn zolderkamer met de Arabische versie van Jongens en scheikunde in de weer is noemen we terrorist, het zoveelste kutboek heet een indrukwekkend meesterwerk – zonder gemakzucht kregen we alle pagina’s en programma’s niet vol.
Alleen als we iemand die ons niet bevalt een fascist noemen – of een verschijnsel dat ons niet aanstaat fascistisch - komt er nog wel eens een zwak protest los, dan moet er blijkbaar ineens een keurig onderscheid worden gemaakt tussen echt fascisme en oneigenlijk fascisme.
Voor woorden als terrorisme, democratie en het vrije westen, om er een paar te noemen, lijken dergelijke subtiliteiten niet op te gaan. Niemand die dan een nauwkeurige definitie eist, of zich zelfs maar bezorgd toont dat ze zo amorf in de betekenisruimte rondzweven en telkens iets anders voorstellen – als vrij jachtterrein, speeltuin voor iedereen.

Binnen vierentwintig uur na de elfde september 2001, de datum die met de Idus van maart en de veertiende juli een soort locus communis is geworden, had de beschaafde wereld er recht op van de Amerikaanse regering per omgaande een welomlijnde definitie van terrorisme te horen.
Wat is het, waar zitten ze, wat willen ze?
Het gebeurde niet.
We kwamen er pas stukje bij beetje achter, door het verloop van de gebeurtenissen, waarom niet. Dat binnen een week Sharon als eerste de stilte en de theatrale verslagenheid doorbrak door ‘de’ Palestijnen terroristen te noemen was het eerste teken aan de wand.
Sindsdien is de wereld in tweeën gesplitst – door vaagheid, door een indeling in goed en kwaad met vervloeiende grenzen. Een opsplitsing in onbruikbare categorieën.
In voor de politiek bruikbare categorieën, wat iets anders is.
Breekbare begrippen horen over grenzen te beschikken. Ze dienen begrensd te worden door een definitie. Anders vallen ze stuk.
Met een knal die je heugt.

Zelfportret

2008-02-23T04:15:00.002Z

De heer in mij groet u.

Vandaag een jaar geleden

2008-02-22T11:33:00.004Z

Vandaag is het precies een jaar geleden dat ik de zonderlingste opmerking van het jaar 2007 las.
Je leest veel zonderlings, daar niet van. Maar van deze raadselachtige alinea kwam ik een jaarlang niet af. Ik probeerde voor koffiedikkijker, vogelwichelaar, hoogleraar letterkunde, beroepscriticus, Uri Geller en profeet te spelen, ik kon de diepere laag maar niet doorgronden. Vandaag is het precies een jaar geleden dat de huidige Drentse veen- en negorijdichter Bart 'Telraam' Droog op De Contrabas schreef:

"Ik vraag me weleens af waarom ik geen postzegels kan verzamelen en waarom ik geen amourettes kan collectioneren. En geen wijsheid. Zo vraag ik me ook wel eens af waarom ik zou moeten berichten over poëzie- of literatuurfestivals die De Dichters uit Epibreren noch mij ooit hebben uitgenodigd, maar wel bijkans smeken om op het nu slapende Rottend Staal vermeld te worden. Ik spreek hier over bijvoorbeeld Saint Amour, Crossing Border en de Utrechtse Nacht van de Poëzie.
Voor wat hoort wat, zou je zeggen. Zo deelde in Esfehan een Indiase professor me mee dat men aan de universiteit van New Delhi overweegt een leerstoel Nederlands op te zetten, maar 'daar moet Nederland natuurlijk wel wat tegenover stellen.' En een Amerikaans dichter vertelde me al jaren geleden dat hij ons aan optredens in The States zou kunnen helpen, maar 'dan moet je mij eerst een optreden in Nederland bezorgen.'
Daarom stel ik voor dat alle festivalorganisaties die nog nooit een Contrabas- of Rottend Staalredacteur geboekt hebben, eerst eens wat van die lieden boeken via SSS, zodat wij, net als een aantal van onze collega's van b.v. de Volkskrant, NRC Handelsblad, Trouw en Vrij Nederland daarna vol lof over onze nieuwe broodheren kunnen berichten."

Dat was op 22 februari 2007. Zeg nu zelf, is dit niet zonderling? Niet hoogst ongebruikelijk? Voor zover ik de overigens met veel talenten begiftigde Drentse veen- en negorijdichter Bart 'Telraam' Droog ken moet iedere mogelijkheid van ironie of humor worden uitgesloten. Maar iemand die zich zelf zo in de corruptievijver en het vriendjesdienstaquarium gooit met een aanbevelingsbriefje en een kortingbon om zijn nek, daar raak ik ernstig van in de war. Daar kom ik niet af en daar kom ik niet uit.
Vandaag, op de 22ste februari 2008, heb ik de knoop doorgehakt. Ik heb eindelijk besloten te erkennen dat hier een hogere vorm van satire werd beoefend. En dat ik een verblinde lezer ben geweest. En dat ik maar bleef aarzelen, puur uit sympathie voor Bart 'Telraam' Droog, toen deze nog geen Drentse veen- en negorijdichter was.

Tafelmanieren

2008-02-21T16:38:00.005Z

Na het afkalven van het Herman-de-Coninck-imperium voelen de twee deftige heren Geert van Istendael en Benno Barnard de behoefte nog eens hard te fluiten om op te vallen.
Ze verwaardigden zich zelfs, tot mijn verbazing, op te duiken in de smerigste der smerige milieus, de commentaar-catacomben, het eigenlijke speelveldje van querulanten, halvegaren, dyslectici en gedoemde dichters.
Het gebeurde in een discussie op De Contrabas onder het hoofdje Hoofddoekjes.
Daar stelde het deftige tweetal zich teweer tegen Samuel Vriezen, die de heren vriendelijk maar beslist had gewezen op enige vrijblijvendheden in hun gezamenlijke fluitconcert.
Meneer Vriezen was, toegegeven, een beetje recht door zee van leer getrokken, maar veel echt onheuse onheusheid kon ik niet ontdekken in zijn woorden.
Tja, meneer Van Istendael en meneer Barnard niettemin zwaar beledigd. In welke groezelige wereld waren ze nu terechtgekomen? Het werd tijd zich tactisch terug te trekken om de discussie over de hoofddoekjes te vervolgen op een platform dat meer persberichten genereerde.
De heer Vriezen werd ineens beschuldigd van 'een agressieve toon'. 'We hebben gepoogd een sereen debat te voeren, zonder gekrijs tegen individuen,' voegde het duo daar aan toe. Om te besluiten met: 'Om die reden hebben we besloten ons terug te trekken uit het gesprek zoals dat op deze plaats wordt gevoerd. Debatteren met mensen zonder tafelmanieren is zinloos.'
Zo smeren twee toeristen 'm, als ze zich op een pittoresk uitstapje door een achterbuurt ineens omsingeld zien en ontdekken dat ze in een doodlopende steeg zijn terechtgekomen.

Ik moet bij de luid fluitende heren Barnard en Van Istendael denken aan de jaren zestig en zeventig. De tijd van lange haren, hurken op de vloer en eten uit de vuist. Op blanke engelenvleugelen kwamen de jaren tachtig aangezweefd. De morsigheid werd de wacht aangezegd. Het kwam weer in de mode kort haar te dragen, een stoel te kopen, de dandy uit te hangen, vorken en messen aan te schaffen, het liefst met een zilvermerk, en daarmee nog te eten ook. De bruine cafés stonden leeg, men liet zich bedienen in heldere hallen door zwarte obers met blanke voorschoten. De goede tafelmanieren waren terug.
De heren Barnard en Van Istendael maken de indruk in dat tijdperk van restauratie te zijn blijven steken.
Zou het ze werkelijk zijn ontgaan dat de tijd inmiddels alweer een slag is gedraaid?
Ze hebben de mond nogal vol over het Nieuwe Kwaad en over Nine Eleven, en toch is het of ze daar, liggend in een lits jumeaux van het bouwjaar 1985, naar kijken.

Halverwege de jaren negentig merkte ik, terug op bezoek in Amsterdam, dat er voor het eerst in tijden iets echt, iets serieus aan het veranderen was. Wie telkens na ruime tussenpozen terugkeert voelt zoiets, seismologisch en zo. Vóór circa 1995 was alles maar een beetje bij het oude gebleven, het sukkelde een decennium matjes verder. Maar ineens, binnen een jaar of wat, was het anders. Wat precies? Je wist het niet. De toon, de sfeer. Een oude huid werd afgestroopt, maar welk nieuw beest het oude beest aan het opvolgen was zag je nog niet duidelijk.
Ik ben ervan overtuigd dat "11 september" niet uit de lucht is komen vallen. "11 september" was niet het omineuze keerpunt, de blikseminslag. Het was wel een katalysator. Het kon daarna ook prachtig het symbool worden voor alles wat al gaande was. "11 september" zorgde ervoor dat iedereen hardop ging praten over de sluimerende onrust, over de heimelijke gedaanteverwisseling, dat alle onuitgesprokenheden een naam kregen.
De toon was verhard en de verharding werd de nieuwe grondtoon.
Fluisterwoorden werden fiere houdingen en de fiere houdingen werden instituten. Plotseling, oprijzend, als een onontkoombare dondergod tegen de hemel stond-ie daar dan, de vader van alle gedachten: de tegenstelling tussen hullie en ons.
Hullie daar en ons hier.
'Hullie' moest daarna nodig worden vormgegeven. Hullie kwam tot stand in alle mengvormen van fundamentalisme, terrorisme, mohammedanisme, hoofddoekjes, lieverkoekjes. Er wordt nog altijd druk aan gewerkt.
'Ons' hield op een taboewoord te zijn. Maar wie is ons? Daar werd en wordt al even voortvarend aan gewerkt. Vaderland, identiteit, canon, een zuiver ras, waterpas.

Hullie en ons, het blijft bedenkelijk, daar hoef je de geschiedenis niet bij te halen. Deftige heren zouden zich niet moeten lenen voor een bijdrage aan zo'n ontplofbare constructie. Terug naar jullie cognacglas en vingerkom!

Voor de CPNB, met groeten

2008-02-17T22:43:00.000Z

Kraima's Viagra

2008-02-17T22:39:00.000Z

De CPNB, het propagandabureau voor het... nu, niet voor het betere boek, heeft een record gevestigd: het bureau kondigde voor een recordkeer een aantal records aan. Voor het eerst in één jaar drie boeken die samen meer dan een half miljoen exemplaren verkochten. Voor het eerst dat er in één jaar in Nederland 45 miljoen boeken over de toonbank gingen.
En zo heel kort geleden nog maar dat record van het boekenweekgeschenk waar het propagandabureau ons bestaan mee probeerde op te fleuren... bijna een miljoen. Eén miljoen maal J. Bernlef! De cultuur gaat met sprongen vooruit. De schrijvers worden almaar beter, vooral die van de boekenweekgeschenken. In Nederland leest iedereen als een idioot. De boekhandel is een goudmijn.
Bij zoveel elkaar opvolgende records is er maar één conclusie mogelijk: of alle filosofen hebben het mis met hun analyse van het beschavingspeil van Nederland, of de CPNB is de kluts kwijt.

Zonder commentaar

2008-02-16T00:05:00.003Z

Negorijdichter

2008-02-14T23:43:00.002Z

Bart 'Telraam' Droog is dorpsdichter geworden van het lieflijk gelegen Emmen. Hij neemt het stokje over van de verpletterende poëet Gezienus Omvlee, die te kennen heeft gegeven terug te willen keren naar de varkensteelt. Een beslissing die ik namens alle varkens toejuich. Ik herinner me Bart 'Telraam' Droog vooral als de man die op zijn website Rottend Staal, zaliger nagedachtenis, een verbeten campagne voerde om het zojuist ingestelde instituut van dichter des vaderlands om zeep te helpen. En daarna als degene die tot vervelens toe, op dezelfde site en overal waar hij een mogelijkheid zag, de oprichting van een niet-commerciële poëzieclub probeerde te saboteren. Ik wens de negorij Emmen veel succes toe.

Zinloos kreunen

2008-02-14T08:30:00.005Z

Of er dan niet één voordeel was verbonden aan het dichter-des-vaderlandsgedoe? werd me in Paradiso gevraagd. Nou nee, antwoordde ik. Eentje misschien, voegde ik er schoorvoetend aan toe. Een financiële. Stel, zei ik, stel - je krijgt als dichtertje 250 euro voor een optreden. Voor een dichter des vaderlands hebben ze met gemak 2500 euro over. En als jij zo'n club of genootschap dan terugschrijft dat je voor een uurtje van je majesteitelijke aanwezigheid 5000 euro wilt hebben antwoorden ze prompt: Ook goed. Kom maar. Van die ontdekking, besloot ik mijn reactie in Paradiso, moet je vooral niet teveel misbruik maken.
Dat was geen slotzin uit braafheid, dat was een slotzin die doelde op zekere dichters des vaderlands en andere dorpsdichters die louter en alleen ten eigen bate met de collectezak rondgaan.
De volgende dag las ik in het Parool dat ik weer een smakelijke anekdote had verteld. Ik kreeg altijd 250 euro voor mijn optredens en, bliksems nog aan toe, in de tijd dat ik dichter des vaderlands mocht zijn ving ik daar meteen 2500 voor.
De premisse ('stel') was weg. De slotzin was eveneens verdwenen.
Tja.
Daar sta je dan ineens te boek als een armoedzaaier die op geld uit is.

Ook mensen die slim heten te zijn, diepere denkers dan de verslaggevers van de dag, luisteren slecht. Toevallig las ik, enige tijd geleden alweer, op de website van Max Pam dat ik gezegd zou hebben, tijdens een gelegenheid waar ook Max Pam aanwezig was, dat de site Geen Stijl de 'opvolger' zou zijn van W.F. Hermans. Misschien stond er zelfs 'waardige opvolger', wat ik me niet herinner en niet hoop.
Ik had het bij die gelegenheid, die in het teken stond van iets ter herdenking aan of ter viering van W.F. Hermans, over de formele tijden die nog maar kort achter ons lagen. Ik dacht daarbij aan de Nederlandse jaren dertig en vijftig, die door zekere oorlog eventjes onderbroken Heuse Periode. In die formeler tijden, de bakermat van de generatie Hermans, konden schrijvers opvallen door hun afwijkende toon of hun speciale woordkeus. Ik dacht aan de typisch Multatuliaanse overdrive bij zekere literatoren. Nu, aan die behoefte om het spits en geinig en snel en memorabel te zeggen, voegde ik er aan toe, wordt in onze jaren dubbelenul ruimschoots voldaan in de ene scheldrubriek na de andere, zie bijvoorbeeld het stijltje en de onomwondenheid van Geen Stijl. De schrijvers van nu zullen dus iets anders moeten verzinnen of daar bovenuit moeten zien te komen. Dat zei ik. Ik weet niet of het terecht is. Wat je op zulke avonden doet, in een forum met publiek, is balletjes opgooien. Maar het is toch een heel ander balletje dan ik bij Pam weer zag landen?

Ik beklaag me over de arme, in ongerede geraakte juistheid van uitdrukking. Ik beklaag me niet over me zelf. Ik beschrijf een mechanisme. Ik juich elk misverstand toe dat ze over mij in de wereld helpen.

Godenbanket

2008-02-14T07:03:00.000Z

Adri van der Heijden vertelt over zijn buurman Kluun dat ze met elkaar hebben afgesproken dat Adri Mozart is en Kluun de Rolling Stones. Dat onhult toch fijntjes hoe een schrijver als Kluun zichzelf ziet. Als de meester in het popgenre. Hij zal enthousiast ja hebben geknikt op het voorstel van zijn buurman. Ja, ja, buurman, jij en ik, elk in zijn soort de beste. Halfgoden onder één dak. Een andere afspraak zou juister zijn geweest. Als Adri van der Heijden Mozart zou zijn – we nemen het maar even aan – dan is Kluun de fanfare van Giethoorn.

Aansporing

2008-02-06T10:27:00.000Z

elke dag dat ik op dit blog schrijf
verlies ik geld
elke keer als ik geld verlies
heb ik minder te eten
elke keer als ik minder te eten heb
word ik dunner
elke keer als ik dunner word
ga ik verschrikkelijker hallucineren
hoe verschrikkelijker ik hallucineer
hoe erger de wartaal die ik uitsla
BLOG JE SUF JONGEN!
misschien word je
nog een echte Nederlandse dichter

Goed geslapen

2008-02-05T17:25:00.000Z

Blonde, langharige vrouwen zijn een nachtmerrie. Als ze uit Amerika komen en straalbezopen de hoer uithangen zijn ze een nachtmerrie. Als ze schrijven en recenseren en in talkshows de keiharde filosoof uithangen, zoals in Nederland in de mode is, zijn ze een nog groter nachtmerrie. Stroblonde, langharige vrouwen met hockeykoppen wil ik altijd wurgen. Als ik er een tegenkom moet ik me bedwingen. Ik denk dan aan kots en snot en een dampend slagveld en zie, het lukt me. Gisteren zag ik een erg blond, langharig wijf en ik kreeg het meteen weer op mijn heupen. Ik klemde mijn handen om haar keel en wurgde haar, in mijn fantasie welteverstaan. Vannacht sliep ik bijzonder lekker.
Ik droomde van een luxe hotelkamer:

en van een trap naar de hemel:

en van een stevig geval:

en merkwaardig lang van een opklapbed:

Zou Joran dit nu ook hebben?

Hop Joranneke stroop in het kanneke

2008-02-05T11:22:00.000Z

Ze roepen elkaar wel gemakkelijk na dat Joran van der Sloot een gewetenloze psychopaat is. Nu Anthon van der Horst weer, die zich godbetert 'actualiteitspsycholoog' noemt. Zie de Volkskrant. Joran probeerde de meneer met het litteken over zijn gezicht te laten merken dat hij niet zomaar zijn beste vriend zou verraden. En dat hij die nacht in paniek was geraakt. Dan heb je toch nog iets van een geweten? Hij benadrukte enkele malen dat hij het meisje maar een uur of drie in zijn leven had gekend, alsof hij wilde zeggen dat je van hem geen emotionele betrokkenheid kon verwachten. Is dat gewetenloos? Of de gewoonste zaak van de wereld?
Alles verwacht ik van jongens van twintig, maar geen geweten.
Door hem een gewetenloze psychopaat te noemen kunnen we fijn de ongemakkelijke waarheid wegschoffelen dat hij typisch een held van deze tijd is. Wat hij met die Natalee beschrijft is een ideale situatie uit de porno-bombardementen die hij moet hebben ondergaan. Hij lijkt ermee opgegroeid, gezalfd en ingeënt. Zorgen dat je financieel niet tekort komt, klinkt dat onbekend? Het is nog een wonder dat zich niet meer van zulke nieuwe 'monsters' manifesteren, dag in dag uit. De Arubaanse goudkust ligt overal. Ouders uit de jaren tachtig, zelf mislukte kinderen: een koude, afwezige moeder en een slappe vader, vooral met zijn carrière bezig. Slikken, spuiten, gokken, het slome stel wist ervan. Ik weet zeker dat de vader Joran meer geholpen heeft dan de laatste wil bekennen. Maar tja, het laatste restje geweten van de jongen speelt op. En wij, de lynchmob? Er moet weer iemand hangen omdat niemand in de spiegel durft te kijken.

VSBeestenbende

2008-02-03T14:28:00.001Z

Woensdag en donderdag in Amsterdam. De woensdagavond in Paradiso zou handelen over gelegenheidspoëzie, stadsdichters en al wat daarbij komt kijken, maar het programma werd ontsierd door de bekendmaking van de genomineerden voor de VSB-poëzieprijs. Alle VSB-kandidaten moesten iets voorlezen, en ineens kroop de tijd als een bewusteloze slak. Elke seconde poëzie duurde een eeuwigheid.
Als bij de VSB je geld in net zulke goeie handen is als de poëzie, breng het er dan niet naar toe.
Zelden hoorde ik zoveel beroerde hermetische verzensmederij achter elkaar opdeclameren door dames op plateauzolen en heren op stelten. Zelden zag ik zo'n parade voorbijtrekken van praalhanzen, profeten en zelfbenoemde halfgoden. 't Is dat mijn moeder me fatsoenlijk heeft opgevoed, anders had ik er een kreet van ontzetting en ongeduld doorheen gegooid. Allemaal hoogdravende regels hoorde ik uit allemaal hooggestemde kelen, zonder één beeld of klank of idee waarvan je ook maar een momentje opschrok. Hypercorrecte troep uit de humanistenkoffer. Bezweringen uit een zelfgetimmerde ivoren toren. Holle abracadabra's. Slaappillen voor duizendjarige toverkollen. Poëzie van melk en nooit van bloed.
Als toegift was er een gesprek met de voorzitster van de VSB-jury, een zekere Odile Heynders. Het verband tussen haar en de poëzie ontging me. Wel had ze onvoorstelbaar pedante praatjes in de aanbieding en dictatoriale VSB-recepten. De essentie van haar boodschap was dat elke poëet, Haar Aanschouwende en Aanhorende, onmiddellijk zou dienen te verschrompelen tot dichtkabouter om vervolgens, al VSB-end en Odileeënd en orakelend, omhoog te klimmen. Kortom, de heersende academische prietpraat waarbij vooral een welomschreven, Olympisch gezelschapje van hofleveranciers gedijt.
Dat juffrouwtje klepperde en draafde maar door. Hebben ze niet ergens in een speeltuin een hobbelpaard met een grote pik als zadel waar ze Odile Heynders op kunnen zetten?

Op de bres voor de poëzie

2008-01-28T20:08:00.000Z

Ik weet niet waar en wanneer, maar ik las een artikel van de hand van een Nederlands dichter waarin-ie stelde dat het enjambement in de poëzie ‘iets voor mietjes’ was en een artikel van de hand van een andere Nederlandse dichter die rigoureus alle poëzie ‘met een clou of een frappe aan het eind’ als non-poëzie bestempelde. Waarmee dus de hele wereldliteratuur is geliquideerd.

Een derde artikel trapte nog eens tegen het geliquideerde lijk. Ik citeer drie willekeurige alinea's.
‘Poëzie schetst intensiteiten. Of beter intensitiviteiten: tegelijk intenties, tensie, intensiteiten en sensitiviteit. Poëzie is een frac-taal, een taal in fracties: de dichter slaat heel wat bewustzijnsniveaus over, probeert de sferen van het denken vóór het denkproces zelf te betrappen, die sferen vóór ze talige gedachten worden te vatten en de dichter vertaalt die dan simultaan in taal. Doorleeft de simultaal: de simultane stimuli die samen een sfeer vormen vóór de taal.’
en:
‘Goede poëzie is dan ook poëzie die erin slaagt iets gelijkaardigs als het uitgangspunt te bereiken bij minstens één lezer/es. Eén zijsprong in het brein. Eén nevengedachte in andermans denken waarvan je dacht dat het doodliep door de beklemming van de te weinig communicatieve taal maar dat niet blijkt te doen doordat je de fase van de sfeer ervoor ziet en met de lezer/es deelt. Zoiets teweeg kunnen brengen maakt mijns inziens het wezen van goede poëzie uit.’
en:
‘Ik vind neergeschreven net als uitgesproken taal sowieso een secundaire realisatie. Er zit ergens een stap te veel in het schrijfproces, een te bewust-rationele. Graag zou ik de taal in haar voortalige complexe bestaan vatten, daar waar er nog geen echte woorden zijn, maar veeleer clusters of sferen.’
Help! De Heideggerende wolkenridders zijn terug. Met zulke komieken hebben we geen Driek van Wissen meer nodig.

Culcultuurtuur-filofilosofiesofie

2008-01-27T22:14:00.000Z

Leve de nieuwe wereld. Er lopen nu straatjongeren rond die bijna aliens zijn, mutanten. We staan – sommigen met één voet, anderen met twee - in een maatschappij met een volstrekt ander geheugen, met andere associaties en met een andere reactiesnelheid. We ademen in een omgeving die door elkaar is geschud en een nieuwe chemische samenstelling heeft gekregen. En daar zetten we dan ineens een kabinet op uit de jaren vijftig. Van de kabinetten Kok tot Balkenende-nu. Een kabinet dat zelf een probleem vormt.
De heren Donner en Hirsch Ballin, met hun regenjas en wandelstok, twee heren uit de Muppet Show, fietsen rond tussen de botsauto’s op de kermis.
Als de heren Hinderickx en Winderickx zijn ze, uit het bekende gedicht van Paul van Ostaijen, heren die op een hellende straat de hoed voor elkaar afnemen, en denken dat de straat alleen maar een beetje meer helt dan vroeger, tegenwoordig. Wat ze niet zien is dat hun winkelstraatje inmiddels een helse veertienbaansweg is geworden met landmijnen en weerhaken.
De hersencellen van onze landelijke bestuurders en de hersencellen van de Mohammed Boyeri’s hebben evenveel met elkaar te maken als een blik pastelverf met een blik zoutzuur.
Maatregelen van moed en verbeelding zouden nodig zijn, zou je denken – andere maatregelen dan de traditionele, maatregelen die enige verwantschap vertonen met... nadenken, ideeën en elasticiteit. Stel je bij dit eisenpakket de huidige ministers voor en je schiet al in de lach.
De schroef en de schroefdraad passen niet langer op elkaar.
Het deksel van het antwoord past niet langer op het potje van de vraag.

Alberto Manguel

2008-01-26T21:57:00.000Z

Uit een Spaans televisieprogramma, Café met boeken. Let ook op de biblio-ezel, de voorloper van de bibliobus.

Hoera, ook ik cultuurpessimist!

2008-01-26T21:29:00.001Z

Onophoudelijk werd er geklaagd over het verdwijnen van de beschaving. In mijn studietijd lachten we ons al een kriek om studenten die niet anders wisten of Camus was een cognacmerk.
Wat zou ik graag een verheven klaagzang aanheffen over het teloorgaan van het verlangen naar eenzaam en verbeten breinwerk, van het streven naar een stijlvolle samenhang, wat zou ik graag een vlammend pleidooi houden voor de cultuur als overkoepeling en desem van alles wat we bedenken, regelen en plannen. Maar die klaagzangen en pleidooien behoren zélf al tot een voorbije tijd, ze dragen het waarmerk van de nostalgie, de grijsgedraaide wijs, de toga van toen.
’t Zijn... nu ja, klaagzangen. Vodden.
Ik zit wel eens tussen mijn boeken en merk dan ineens dat ik wezenloos naar de ruggen zit te staren. Wat is dát allemaal? Heb ik daar iets mee te maken? Ik weet niet of u die stemming kent. Ik verbeeld me dan dat ik daar zit als de laatste der Mohikanen, als wenend aan de oevers van Babylon, verzuchtend hoe mooi het allemaal had kunnen zijn voor... de anderen. Hoera, ook ik een cultuurpessimist. Kletskoek natuurlijk. Ik vertoon alleen een pathetisch na-aapgedrag. Ik zit daar een beetje traditioneel te Spengleren en te George-Steineren. Ik wil gewoon niet toegeven dat op zo’n moment achter de ruggen echt geen boodschap voor me ligt verscholen.
Waarom zou ik iets voor de beschaving betekenen als de beschaving niets voor mij betekent?

Mag ik even pedant zijn?

2008-01-26T21:17:00.000Z

Kunst en filosofie bepalen hoe je tegen de wereld aankijkt. Vrijheid van geest, onafhankelijkheid, dromen en fantasieën vormen de essentie van cultuur. 't zijn open deuren, maar open deuren uit een vergeten woning. Er zou een studie geschreven moeten worden over de bewuste en onbewuste marginalisering, stap voor stap, van kunstenaars en intellectuelen door de krachten voor wie die essentie een doorn in het oog was. Ik geloof niet dat zo’n geschiedeniswerk er is. Het boek zou de voortgang en het verval van onze beschaving vanuit een huiveringwekkende hoek tonen. ‘Hoe de krachten die er altijd zijn geweest er uiteindelijk in zijn geslaagd het bolwerk te slopen.’ Kleine stappen, grote stappen. Het zou een verhaal worden van eeuw na eeuw monddood maken, omkopen, ridiculiseren, gevangen nemen, kleineren en gijzelen. Macht en massa, oorlogen, revoluties, koningen, potentaten, regeringen, parlementen en ideologieën zouden er een rol in spelen. Er komen verraders voor in het verhaal, lok-intellectuelen en undercover-agenten. Ik weet zeker dat men al de bewijzen zal vinden die ik vermoed. Wie eenmaal die marginaliseringsbeweging heeft gespot raakt er moeilijk van los.
Het boek zit in mijn hoofd. Het is een dik boek.
Vaak gingen de belanghebbenden met de botte bijl tekeer, maar soms waren ze ook ijzig geduldig. Soms gebeurde het onderhuids en geraffineerd, een andere keer liep het uit op een confrontatie onder handgeklap van het publiek.
Marginalisering. Van bolwerk en essentie naar zijlijn en gedogen. Tot er voor de cultuur geen rol meer overbleef die je de moeite waard zou kunnen noemen.
In de laatste decennia viel vooral nog het ridiculiseren op. Kunst was goed voor je en het zout in de pap. Cultuur was therapie. Intellectuelen waren om je dood te lachen.
Het smadelijke hoofdstuk ‘demonisering van de intellectueel’ is uit zicht geraakt door de zegetocht van de gedemoniseerde proleet.

A Modest Proposal

2008-01-26T17:34:00.000Z

Er leven in de catacomben nog wat schimmen uit de oude wereld.
U en ik.
We zouden natuurlijk best over een kleine renaissance kunnen piekeren. Het staat ons vrij een particulier aanslagje te plegen op de veroveraars en andere Arabieren. Ik stel voor een nieuwe universiteit te beginnen. Vanuit de ondergrondse waar wij, laatste excentriekelingen, bijeenzijn roep ik op tot een geheel nieuw begin. Vanuit het niets, er is geen andere mogelijkheid.
Vergeet de scholen en laat de universiteiten aan hun lot over.
Gun ze de nieuwe heren waaronder ze dienen, leve de aflossing van de wacht, ze moeten het zelf maar weten.
Ik stel voor om te beginnen – want men moet serieus beginnen en de nood is hoog – met een kleuterschool.
We laten de illusie van herstelwerkzaamheden varen, maar die kleuterscholen pakken we goed aan.
Misschien dat sommigen van u nog sterk genoeg zijn om op dat niveau te beginnen.
Eerst – het eisenpakket. Welke eisen stellen we aan de kleuter? We zullen tenslotte ooit moeten uitkomen op een gloednieuwe universiteit. Voorzichtig, stapje voor stapje. Eerst een ideale kleuter, dan pas kunnen we verder.
Wat geven we de kleuter mee om een Wijze te worden, een potentiële uomo universalis?
Een paar punten uit het ongetwijfeld Spartaanse lesprogramma.
De kleuters worden vertrouwd gemaakt met het idee dat ze elitair zijn en intellectueel. Dat ze ondanks hun prille begin in een lange traditie wortelen. Ze krijgen alvast aanschouwelijke voorproefjes, in de vorm van knutselwerk, die moeten leiden tot het besef dat geest en geld, cultuur en wetenschap, kunst en leven niet te scheiden zijn. De nodige lesuren worden besteed aan het vermijden van zowel balspelen als stoplappen. Ze ontvangen uitgebreid onderricht in het bouwen van zinnen, in het rangschikken van gedachten en in het zonder hapering uitspreken van de in die zinnen besloten gedachten. Vloeiendheid en muziek staan voorlopig voorop. De ontwikkeling van surreële fantasieën kan nog wachten tot de lagere school.
Elke dag worden er minstens honderd woorden bijgeleerd. Plastische, bizarre en archaïsche woorden leveren extra punten op.
Eveneens dagelijks heeft er op het schoolplein een oefening plaats in duiveluitbanning door de pupillen stenen te laten werpen naar een muur waarop de portretten zijn aangebracht van Jezus, Heineken, Mohammed, Bin Laden en andere profeten.
Er worden vernuftige blijspelletjes ingestudeerd met steevast een econoom als nar en een captain of industry als verliezer.
De dichter trouwt met de prinses.
’t Lijkt me de enige manier om de universiteit van onderop te herstellen.
Het is een wanhoopsdaad. Ik geef het weinig kans.

Einde der tijden?

2008-01-26T17:33:00.001Z

Een tijdlang zijn we de cultuur nog blijven koesteren als idee, als fantasie. We deden net of het bouwwerk er nog stond. Al had de beschaving afgedaan, al was ze overgenomen en vervangen, sommigen wisten het nog niet. Sommigen dachten nog dat we in een herstelfase verkeerden, ze zagen de inzinking als deel van een ontwikkelingsproces. Ze waren stekeblind.
Ik herinner me een Suske en Wiske-verhaal met het plaatje van een man die zojuist door een woedende Jerommeke in elkaar is geslagen. De man bestaat uit scherven en fragmenten, zig-zag getekend, maar verder staat hij daar nog helemaal in de vorm van een man. ‘Waarom stort-ie niet in?’ vraagt iemand. ‘Omdat hij het nog niet weet,’ antwoordt Jerommeke met een schouderophalen. Op het volgende plaatje zien we alleen nog een hoopje gruis.
Vervang die man door onze cultuur. Dan bevinden wij ons in het witte strookje niemandsland dat de overgang vormt tussen de beide plaatjes.

Vervolg van voorgaand bericht

2008-01-26T17:30:00.000Z

We kunnen niet onder de erkenning uit dat de braveriken en de fatsoenlijken het ernaar gemaakt hebben. Ze hebben de adder aan hun borst gekoesterd door van de beschaving een holle kreet te maken. Wat ze aan goede bedoelingen en moraal en wijze lessen en fatsoen en reveil verkondigden kwam neer op woorden, woorden, woorden. De twijfelaars keken toe en wachtten. Ze bleven wachten op regering en parlement, op besturen en beleidsmakers. Ze wachtten vergeefs. De daden bleven uit. Woorden, woorden en alles ging voort op de oude voet. Woorden, woorden en je zag iets heel anders gebeuren.
De regering verklaart plechtig dat ze de verloedering van het onderwijs wil tegengaan, dat ze goed onderwijs van het allerhoogste belang acht, dat ze zich wenst te herbezinnen op de rol van het onderwijs in een maatschappij die aldoor mooier, beter en sociaal-christelijker moet worden, en vervolgens sleutelt ze een beetje aan salarissen en legt ze sommige scholen een boete op, alsof het nog om dezelfde puntenfabrieken gaat.
Geen wonder dat de twijfelaars zich voorgoed aansluiten bij het foute, maar goddank minder brave kamp.
Er moet iets veranderen, denken ze. Door zachte woorden wordt dat wereldvreemde volk daarboven niet wakker.

Weer eens nieuwe tijden

2008-01-26T17:28:00.001Z

Als je er zelf middenin zit ervaar je het niet als bijzonder. Wat spectaculair lijkt waait over en iets onopvallends blijkt een periode juist te typeren. Cultuurbespiegelingen zijn vooral: wijsheid achteraf. Als ik dus ga zeggen wat ik het bijzondere van nu vind ben ik aan het luchtfietsen. En ook weer niet. Ik zie vaker iets wat anderen niet zien.
De oude vrouwtjes slaan op de vlucht als ik me op straat vertoon. Ze kennen me.
Dat eerlijke mensen die een fatsoenlijke mening aanhangen nu verguisd worden, weten we. Hoon valt de man ten deel die de boel bij elkaar wil houden. Gematigdheid heet slaapverwekkend.
Dat de stemmen levendiger en schriller zijn geworden en de beledigingen zich opstapelen, weten we. Gespierde taal wordt met wagonladingen over en weer geslingerd, de lucht is er vol van. Hoe extremer de mening, hoe groter de aandacht.
Dat is niet het bijzondere van onze tijd. Het bijzondere van onze tijd is dat de sympathie van hoog tot laag uitgaat naar die drastische meningen. Openlijke sympathie, heimelijke sympathie. De sympathie is er bij de domoren, wat te verwachten viel, maar de sympathie is er ook bij de intellectuelen. In hun discussies en hun debatten. De overgrote meerderheid van onze samenleving lijkt het er over eens dat de brave en fatsoenlijke colonne maar bleekjes afsteekt bij de tetterende marskramers in meningen.
Het bijzondere is dat braafheid en fatsoen het pleit verloren hebben. Ze zijn hun aantrekkingskracht kwijt. Ook als we het tolerantie en wijsheid noemen. Beschaving.
De gulden middenweg is op dit moment een grijs en deerniswekkend steegje waar je niet graag gesignaleerd wilt worden.
Dat beschaving een woord werd als gaslantaarn en kolenkit, ik beklaag me er niet over. We leven in nieuwe tijden.
Misschien lopen er hier en daar nog mensen rond met een vaag beschavingsideaal, mensen die als het er op aankomt braaf en fatsoenlijk zijn, maar één ding weten ze zelf zeker: ze willen niet zo klinken. Ze willen voor geen goud worden verward met het soort dat van zichzelf beweert dat het zo braaf en fatsoenlijk is. Het soort dat hardop de gematigdheid predikt. Die grijze muizen van de brede kijk.
Ik merk het aan mezelf. U merkt het aan uzelf. Iedereen merkt het aan zichzelf. Wat koop je voor de braveriken van de consensus en de common ground? We zijn als de dood voor braafheid. Het is fijn te jennen. Het is heerlijk een mening te hebben. Het is goddelijk te denken dat je vooruitziend, provocerend en kleurrijk bent. Anders schiet het niet op.

Ongekende luxe

2008-01-26T17:08:00.000Z

Kristien Hemmerechts in De waar gebeurde geschiedenis van Victor en Clara Rooze, bldz. 69: ‘Door de jaren heen had mijn vinger zich naar mijn pen geplooid. (...) Allerlei stuwende krachten waren in die vinger rusteloos aan het werk geweest om hem te kneden en te vormen. Een beetje handlezeres kon moeiteloos mijn beroep raden.’ Een ‘schrijfvinger’ die me doet denken aan de ‘signeerarm’ van Connie Palmen. Ze zat eens naast me, tijdens het signeren op een of andere suffe bijeenkomst, een bijeenkomst die niet zo suf was of er stond een dikke rij dames te wachten op haar handtekening. Ze vertelde toen, wrijvend over haar pols, dat ze bij een arts in behandeling was voor haar 'signeerarm'. Verschrikkelijke kwalen teisteren de letterkunde!

Plotselinge haast

2008-01-26T17:06:00.000Z

De klassieke gezichten en onverwoestbare aanwezigheden uit mijn jeugd – koningin Juliana, Arafat, Fidel Castro en Harry Mulisch. Nog niet zo lang geleden leefden ze alle vier nog. Nu is de helft weg.